Jean Renoir (1894-1979) was de zoon van de beroemde impressionist Pierre-Auguste Renoir (1841-1919). Van zijn vader had hij de typisch Franse, lichte toon geërfd. Toen hij aan La règle du jeu begon, had hij al een meesterwerk op zijn naam gezet. La Grande Illusion (1937) was een anti-oorlogsfilm, maar ook een echte Renoir , nooit zwaar en steeds schertsend. Cinematografisch was deze film door zijn deep-focus een mijlpaal en beïnvloedde Orson Welles.

La règle du jeu is een tragi-komedie en zedenschets over de Franse adel. Er wordt enorm veel in gebabbeld en alles is van een ongekende zwier en zwaai. Net als in de portretten van Frans Hals die in Frankrijk misschien meer gewaardeerd worden als in Nederland, spat bij Renoir het leven van het doek. Hij was beslist de zoon van zijn vader.

La règle du jeu [ imdb.com ]

In 1819 schreef Paul Émile Debraux een chanson onder de titel Fan fan la tulipe. Uit dit lied ontstond de gelijknamige operettefiguur en personage uit de mantel-en-degenfilm. In 2003 verscheen er nog een remake met o.a. Penelope Cruz van het origineel uit 1952 dat als de meest geslaagde versie wordt beschouwd.

Fan fan la tulipe (1952) van Christian-Jaque is een zwierige en luchtige Franse film waarin Gérard Philippe een erg leuke schelm speelt. In vlagen doet hij mij met zijn ondeugende, jongensachtige uiterlijk denken aan Michael J. Fox. Als tegenspeelster heeft hij een rondborstige Gina Lollobridgida tegenover zich.

Fan fan la tulipe is luchtig van toon, het verhaal wordt vlot verteld en de casting en cinematografie zijn erg goed. Het verhaal speelt zich af tegen de achtergrond van de Zevenjarige Oorlog (1756-1763). Er zijn ook enkele historische figuren bij, waaronder de Franse koning Lodewijk XV en zijn maîtresse de markiezin de Pompadour.

Ik ben ervan overtuigd dat Stanley Kubrick deze film ook gezien heeft voordat hij begon aan de verfilming van de schelmenroman The Luck of Barry Lyndon (1844) van William Makepeace Thackeray. Ook Barry Lyndon (1975) speelt zich af tijdens de Zevenjarige Oorlog.

Net als Christian-Jaque balanceert Kubrick op het randje van de karikatuur, met name in de types. De nuffige en verveelde types die de decadentie onder de Franse adel voortbracht, zie je zowel in Fan fan la Tulipe als in Barry Lyndon.

Anders dan Barry Lyndon is Fan fan la Tulipe een uitgesproken komische film. Zoals in de meeste swashbucklers zijn de schermgevechten meer choreografisch dan realistisch. Regelmatig neigt Christian-Jaque naar de burlesque. Als er in het legerkamp per ongeluk kruitvaten ontploffen, hangen de soldaten even later met een beroet gezicht en in gescheurde uniformen over een boomtak.

Fanfan la Tulipe [imdb.com]

Regelmatig schrijven hedendaagse componisten filmmuziek bij zwijgende films uit de pionierstijd. Zo zag ik begin dit jaar bij de Frans-Duitse zender ARTE Fantômas (1913) en Das Cabinet des Dr. Caligari (1920) met een hedendaagse score. Het Franse duo Nicolas Godin en Jean-Benoît Duncke, beter bekend als Air componeerde in 2011 muziek bij Le voyage dans la lune (1902).

Fragmenten uit dit aanstekelijke knutselfilmpje van de legendarische Franse filmmaker Georges Méliès (1861-1938) zag ik onlangs nog in de finale van Hugo (2011) van Martin Scorsese. Hugo is de verfilming van de historische roman The Invention of Hugo Cabret (2007) van Brian Selznick met het leven van Georges Méliès als uitgangspunt.

Le voyage dans la lune laat duidelijk zien dat film (die toen nog “levende beelden” heette) in het prille begin van de twintigste eeuw een echte kermisattractie was. Wanneer je de revuemeisjes ziet die de maanraket in een “dikke Bertha” duwen, waan je je in een théâtre du Vaudeville. De beelden zijn stuk voor stuk met de hand ingekleurd. Het knip-en-plak-werk is duidelijk te zien. Soms lijken het plaatjes uit een poesiealbum die tot leven komen.

Méliès maakte zijn fantastische filmpjes in de nadagen van het Belle Epoque. Dat zijn maanraket sprekend leek op het wapentuig dat in 1914 met geweld losbarstte, kon hij pas achteraf zien. Na het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog zou Méliès niets meer produceren en zijn werk raakte in de vergetelheid. In de jaren twintig kreeg hij herwaardering van de surrealisten. Hij maakte dat gelukkig zelf nog mee.

de mooiste maanreis uit de filmgeschiedenis [ filmkrant.nl ]