Erfurt 1808

gelezen in 1812 van Adam Zamoyski en Goethe van Rüdiger Safranski
over de Erfurter Fürstentag in oktober 1808

Twee jaar geleden bezocht ik in het Hermitage in Amsterdam de tentoonstelling Alexander, Napoleon & Joséphine, een verhaal van vriendschap, oorlog en kunst uit de Hermitage. Daarin werd de relatie tussen Napoleon en zijn vrouw Josephine en tsaar Alexander I van vele kanten belicht. Mijn interesse was gewekt en na de biografie Joséphine van Kate Williams begon ik aan de biografie Napoleon de Grote van Andrew Roberts en 1812 van Adam Zamoyski.

1812 - Adam ZamoyskiIn 1812 neemt Adam Zamoyski een flinke aanloop en concentreert zich daarbij op de twee hoofdrolspelers: Napoleon en tsaar Alexander I van Rusland. Het is heerlijk om Zamoyski te lezen. Hij vertelt het verhaal in een briljante stijl. Nadat Alexander I in 1807 in Tilsit “tot grote verbijstering en morele verontwaardiging van het thuisfront met zijn aartsvijand Napoleon vrede gesloten heeft, schrijft Zamoyski: “Alexander voelde zich afgewezen door zijn omgeving. Hij trok zich terug in zichzelf terwijl hij zich pantserde tegen de openbare mening, verzorgde hij zijn gekwetste trots en omzwachtelde zijn kwetsbare standpunten met wat hij aan geestelijke verbandmiddelen had overgehouden aan zijn merkwaardige opvoeding.”

Napoleon had de acht jaar jongere Alexander in Tilsit om zijn vinger kunnen winden. Rusland was daardoor bondgenoot geworden van Frankrijk. Voor de meeste Russen was Alexander‘s manoeuvre onbegrijpelijk en onvergeeflijk. Napoleon was voor de orthodoxe Russen de antichrist en nu had de tsaar een pact met hem gesloten. Alexander I had in Tilsit met zijn rug tegen de muur gestaan. Napoleon had de Russen tot tweemaal toe verslagen, in februari 1807 tijdens de Slag bij Eylau en in juni 1807 tijdens de Slag bij Friedland beiden in Oost-Pruisen. De Fransen stonden nu aan de rivier de Njemen aan de grens met Rusland. Als Alexander zich niet tot vredesonderhandelingen met Napoleon had laten verleiden, dan zou Napoleon Rusland zijn binnengedrongen. Omdat zowel Napoleon en Alexander naar vrede verlangden, besloten ze in Tilsit vrede te sluiten. De Vrede van Tilsit werd een van de beroemdste vredesonderhandelingen uit de geschiedenis die plaats vonden in een drijvend paviljoen op de Njemen, tussen het Franse en Russische leger in.

Rusland was de ongelukkige echtgenote die door Napoleon in Tilsit tot een huwelijk was gedwongen.

De meeste historici zijn het erover eens dat de Vrede van Tilsit een tijdbom was. Het was een door Napoleon afgedwongen vrede. Alexander had weinig keuze gehad en het leek alsof er een hartelijke vriendschap tussen beide keizers was ontstaan. Beiden hadden persoonlijk zeker sympathie en zelfs bewondering voor elkaar maar Alexander wist dat zijn volk hem deze vriendschap met de vijand kwalijk nam. In de (precies!) vijf jaar tussen de Vrede van Tilsit (25 juni 1807) en Napoleon‘s inval in Rusland (24 juni 1812) zou de relatie tussen Rusland en Frankrijk geleidelijk verslechteren. Rusland was de ongelukkige echtgenote die door Napoleon tot een huwelijk was gedwongen. Aanvankelijk speelde Rusland het toneelstuk van de Vrede van Tilsit mee, maar al het volgende jaar werd duidelijk dat Rusland geen gewillige bondgenoot was. Dat ondervond Napoleon tijdens de Erfurter Fürstentag in oktober 1808.

Erfurt 1808
Alexander en Napoleon op de Erfurter Fürstentag

Napoleon had in het najaar van 1808 in Erfurt een ontmoeting geregeld met Alexander die moest plaatsvinden in “de geest van Tilsit” met wekenlange festiviteiten. Zijn doel was om Alexander te vleien en week te maken, want hij had hem nodig. In Spanje hadden de Fransen een gevoelige nederlaag geleden en Napoleon wilde er hoogstpersoonlijk heen om orde op zaken te stellen. Maar hij vreesde dat de Oostenrijkers van zijn afwezigheid gebruik zouden maken en tot de aanval over zouden gaan. Daarom had hij van zijn bondgenoot Alexander rugdekking nodig. Voor deze toezegging had hij Alexander uitgenodigd in Erfurt. Daar trok Napoleon van alles uit de kast om indruk te maken op de tsaar. Hij liet klassieke toneelstukken opvoeren en liet de mooiste actrices uit Parijs naar Erfurt komen en probeerde ze zelfs bij Alexander het bed in te krijgen. Maar Alexander gaf geen krimp. Hij zou zich nooit meer door Napoleon laten manipuleren zoals in Tilsit.

In Goethe. Kunstwerk van het leven schrijft Rüdiger Safranski ook over de Erfurter Fürstentag. Napoleon had Goethe namelijk ook uitgenodigd. Op 14 oktober 1808 werden Goethe en Wieland allebei onderscheiden met het Legion d’honneur.

Legioen van eer 1808
Goethe en Wieland door Napoleon onderscheiden in de orde van het Legion d’Honneur.

Erfurter Fürstentag

anachronisme

Charles Edouard Boutibonne (1816-1897)

De Franse schilder Charles Edouard Boutibonne is een typische vertegenwoordiger van de smaak van het Tweede Franse Keizerrijk (1852-1870). Hij werd geboren in Hongarije in een Frans gezin en was een leerling van Franz Xaver Winterhalter (1805-1873) die precies wist hoe je het hof moest behagen. Winterhalter was rond het midden van de negentiende eeuw een veelgevraagd hof- en societyschilder. In 1855 schilderde Winterhalter zijn beroemde groepsportret van keizerin Eugenie omringd door haar hofdames. Het jaar daarop schilderde Charles Edouard Boutibonne twee grote ruiterportretten van Napoleon III en Eugenie voor de Royal Collection in Londen.

Charles Edouard Boutibonne
Charles Edouard Boutibonne 1856
Napoleon III en keizerin Eugenie

Tijdens het Tweede Franse Keizerrijk maakten rococo en barok een comeback. In de architectuur zien we dat in de stijl van de Beaux-Arts, in de schilderkunst aan de neobarok en in de damesmode vooral aan de weelderige crinolines. Rond 1860 bereikte dit een hoogtepunt. Charles Edouard Boutibonne paste zich aan bij de smaak van zijn tijd. Veel krullen en snoeperige kleuren dus. Toch vind ik deze kitsch historisch interessant. Het is de echo van het ancien régime in de ijzeren eeuw. Anachronismen zijn tijdgebonden én van alle tijden.

Charles Edouard Boutibonne
Charles Edouard Boutibonne
“Bij de fontein” roept bij mij onmiddellijk Fragonard in de herinnering
Charles Edouard Boutibonne
Charles Edouard Boutibonne
“De bergbeklimmers” doet mij wat de sfeer en stijl betreft aan het werk van Neo Rauch denken.

vadermoordenaar

het 200e geboortejaar van Richard Dadd (1817-1886)

Sinds de Romantiek zijn we er aan gewend dat de exploratie van de waanzin een kerntaak van de kunstenaar kan zijn. In Duitsland en Engeland bloeide de Romantiek als nergens anders en pionierden kunstenaars, nog voordat er psychologen en psychiaters bestonden, in de krochten van hun ziel. De Engelse schilder Richard Dadd maakte het wel heel erg bont. Hij leed waarschijnlijk aan paranoïde schizofrenie en toen hij 27 was, vermoordde hij in een vlaag van krankzinnigheid zijn vader. In 1843 werd hij opgenomen in het Bethlem Hospital, een instelling voor psychiatrische patiënten in Londen. Hier schilderde hij zijn bekendste werken. Het onderstaande schilderij maakte hij in 1842, het jaar voorafgaand op de moord op zijn vader.

Richard Dadd
Richard Dadd
Come unto these Yellow Sands (1842)

met Faber du Faur in Rusland [ 2 ]

Rußland 1812 foliant met 55 lithografieën (1843)
van Christian Wilhelm von Faber du Faur

De Württembergse jurist, generaal-majoor en militaire schilder Christian Wilhelm von Faber du Faur (1780-1854) nam in 1812 deel aan de veldtocht van Napoleon naar Rusland en legde deze vast in indringende beelden. In 1843 werden 55 litho’s gebundeld in een foliant onder de naam Rußland 1812.

Faber du Faur
litho van C.W. von Faber du Faur
Faber du Faur
litho van C.W. von Faber du Faur
Faber du Faur
litho van C.W. von Faber du Faur
Faber du Faur
litho van C.W. von Faber du Faur
1812 nahm Christian Wilhelm von Faber du Faur am Russlandfeldzug unter Napoleon als Oberleutnant im französischen III. Armeekorps teil, dem ein Teil des württemberger Rheinbundkontingents unterstellt war. Er fertigte dabei fast täglich Skizzen an, die er 1831 zusammen mit Major Kausler veröffentlichte. Das Werk Mit Napoleon in Russland enthält eine Vielzahl farbiger Zeichnungen, die den gesamten Feldzug und den Rückzug darstellen und damit den Charakter eines Augenzeugenberichtes erhalten. Er wurde Mitglied der französischen Ehrenlegion und war einer der nur 1000 württembergischen Soldaten, die den Feldzug gesund überstanden.
 
Bron: de.wikipedia.org

met Faber du Faur in Rusland [ 1 ]

Henri Zuber [ 3 ]

De reis naar Mexico in 1864
Zuber
Gibraltar 1864
Der Maler Heinrich Zuber (1844 – 1909) gibt sich schon im frühen Alter der Kunst des Zeichnens hin und wird außerdem ab seinem 18. Lebensjahr von einem Maler der Marine ausgebildet. Er ist ein einzigartiger Maler der aktuellen Zeitgeschichte und mit seinen Kollegen nur schwer vergleichbar. Napoleon III. hat bestimmt, daß die Fregatte „La Themis“ den Erzherzog Maximilian, der Kaiser von Mexiko geworden war, zu eskortieren. Heinrich Zuber ist Offiziersanwärter und ist an Bord dieser Fregatte. Vor kurzem wurde eine Sammlung von 27 Zeichnungen aufgefunden. Sie zeigen, Zuber hat mit ihnen einen außergewöhnlichen Bericht dieser Seereise des Kaiserpaares nach Mexiko erstellt. An Bord der „Novara“, dem Schiff des Kaisers Maximilians, befindet sich ein weiterer bedeutsamer Zeuge, Paula Gräfin Kollonitz. Diese Gräfin ist Hofdame von Carlotta, der Gattin des Kaisers, und führt ihrerseits ein Reisejournal. Die zwei Augenzeugenberichte, der literarische der österreichischen Gräfin und der gezeichnete von Heinrich Zuber ergänzen sich prächtig und ergeben einen außerordentlichen zweistimmigen Reisebericht.
 
Bron: alsace.revues.org
Zuber
Madeira 1864
Zuber
Lipari 1864

Le voyage de Maximilien, empereur du Mexique, vers le Mexique en 1864, vu par le peintre Henri Zuber [ alsace.revues.org ]

calendar girls 1784

de calendar girls van Robert Dighton (1752-1814)

Via de blog Georgian gentlemen van Mike Rendell kwam ik het werk tegen van de achttiende-eeuwse portretschilder en illustrator Robert Dighton (1752-1814). De National Portrait Gallery bezit 270 portretten van zijn hand. Voor het jaar 1784 illustreerde hij een kalender met twaalf goed geklede dames. Het duurde zeker nog honderd kalenders voordat in 1889 de eerste calendar girl zich presenteerde. In de loop van de twintigste eeuw zouden zij uit de kleren gaan. Ondenkbaar in 1784!

Robert Dighton
Robert Dighton 1784

Much of Dighton‘s early work was issued anonymously, but by the early 1790s it became increasingly well known and he began etching and publishing under his own name. In awkward poses and with ruddy faces, Dighton’s satirical caricatures included lawyers, military officers, actors and actresses who were seen about town, as well as down-at-heel types. In 1795 he brought out a Book of Heads and thenceforth devoted himself chiefly to caricature. His work is noted as being less savage than that of his contemporaries, James Gilray and George Cruickshank.
 
Bron: en.wikipedia.org

Robert Dighton
Robert Dighton 1784
Robert Dighton
Robert Dighton 1784

Robert Dighton [ en.wikipedia.org ]