“De ware ontdekkingsreis bestaat niet uit het zoeken naar nieuwe landschappen,
maar uit het hebben van nieuwe ogen.”

Ook al reis ik graag en ben ik in bijna veertig landen geweest, ik weet dat je ook thuis vanachter de begonia’s echte ontdekkingsreizen kunt maken. Proust’s citaat gaat over het onbekende in het bekende, het nieuwe in het oude. Het is mij op het lijf geschreven, samen met een citaat van L.P.Hartley: “The past is a foreign country: they do things differently there”. Reizen door de geschiedenis via boeken, schilderijen, foto’s en films doe ik bijna fulltime. Je hoeft er fysiek niet voor te bewegen. De geest gaat op reis.

Met nieuwe ogen bedoelt Proust ook een nieuwe geest. Het oog zorgt voor de receptie, maar de geest voor de perceptie. Tijdens de perceptie worden er laden en deurtjes geopend in ons geheugen. Zien we een giraffe, dan matchen we dat met het beeld van de giraffe dat in ons geheugen ligt opgeslagen. In de herkenning kunnen we het beeld vervolgens labelen als “giraffe”. De allereerste keer dat we in de dierentuin een giraffe zagen, ligt bedolven onder een diepe laag “matches” van al die keren dat we daarna een giraffe zagen. Het is misschien jammer dat de oorspronkelijke sensatie die we als kind hadden bijna onbereikbaar is geworden, maar om te overleven is het noodzakelijk. Als je het verschil tussen de heksenboleet en de satansboleet niet kan zien, kan het je leven kosten!

De nieuwe ogen (of de open geest) van een kind hebben volwassenen niet meer, maar toch geloof ik dat je nog steeds iets kan zien van die allereerste keer. (kijk, giraffe!) Er is alleen vervreemding voor nodig. Wanneer we een giraffe zouden zien vanuit een vreemde hoek, in een vreemde context of alleen een detail van het beest, dan kan het nieuwe zich weer openbaren. Je ziet iets dat je niet verwacht had, zeker niet van een giraffe…

Marcel Proust zit in mijn geheugen opgeslagen in hetzelfde kastje als de titel van zijn boek a la recherche dun temps perdu dat ik nooit gelezen heb. Het is een zoektocht naar zijn jeugd, de verloren tijd. Het schijnt dat Proust herinneringen opwekte door terug te keren naar plekken uit zijn jeugd, er geuren bij wilde ruiken die hem gemakkelijker toegang zouden geven tot die herinneringen. Dat verlangen naar het verloren paradijs herken ik.

Naar binnenglippen gaat niet meer. Maar het oog kan het. Als het nieuw wordt.

Zaterdagavond was het in Arnhem de Nacht van de Mode. Deze werd dit jaar voor de zesde maal gehouden in het modekwartier in de Arnhemse wijk Klarendal. Michaela en ik begonnen onze wandelings op de Hommelseweg en sloegen onder de Hommelsepoort direct rechtsaf het modekwartier in. Op straat was het druk en het publiek liep in en uit de modeateliers en creatieve winkeltjes. De Klarendalseweg die de levensader van deze wijk vormt, is beslist de leukste straat van Arnhem. Overal zijn winkeltjes waar ontwerpers zich als zelfstandige ondernemers gevestigd hebben. Niet alleen mode, maar ook het product- en grafisch design is prima vertegenwoordigd. Ook is er genoeg vintage en retro te vinden, zelfs een vintage kapsalon. Je kunt The Barber Station ook een ouderwetse barbier noemen. Maar dan hip.

Meestal ben ik met mijn eigen creativiteit ergens in het verleden en hou ik mij niet bezig met de hedendaagse mode en trends. Maar op de Klarendalseweg heb ik het gevoel even hoog in de takken van de boom te zitten, tussen hippe vogels. Hip is prikkelend en opwindend, en ik waai er even lekker van uit. Maar het is ook weer fijn om daarna weer af te dalen naar de wortels van de boom waar ik mij net iets meer thuis voel.

Een van de leukste winkeltjes op de Klarendalseweg is die van de meisjes van het Paradijs. Michaela kocht er een paar nieuwe kaarten. Het winkeltje verkoopt niet alleen (ook via haar webshop) illustraties maar ook accessoires zoals tassen, buttons en spulletjes voor op tafel.

modekwartier.nl | nachtvandemode.com

Binnen de schilderkunst is de zogenaamde historieschilderkunst hét genre om verhalen te vertellen. In de negentiende eeuw waren deze verhalen meestal nationale mythen en de historieschilderkunst was min of meer een vehikel van het nationalisme geworden. De schilderijen hadden reusachtige afmetingen en waren, net als een billboard met het portret van een dictator, bedoeld om te imponeren. Naast het verspreiden van propaganda kreeg de historieschilderkunst in de tweede helft van de negentiende eeuw nog een andere functie. De westerse wereld was door de industriële revolutie en de technische vooruitgang onttoverd geraakt en er was een sterke behoefte aan vervoering. Binnen de historieschilderkunst ontstond een subgenre: het oriëntalisme. Deze moest de westerse toeschouwer onderdompelen in een betoverende oosterse fantasiewereld. Je zou de oriëntalistische historieschilderkunst als een voorbode kunnen zien van het fenomeen film.

Al eerder liet ik zien hoe filmmakers zich door schilderijen lieten inspireren. Nu ontdekte ik op de website theredlist.com de afdeling set design. Een van de meest legendarische filmsets is die van Intolerance – Love’s Struggle Throughout the Ages van D.W.Griffith uit 1916. Deze overtrof de set van de Italiaanse film Cabiria van Giovanni Pastrone uit 1913.

Zowel Pastrone als Griffith gebruikte historische schilderijen voor de mis en scene. In Cabiria komt een scene met Archimedes rechtstreeks van een schilderij van Niccolò Barabino. Voor een van de verhalen van Intolerance liet Griffith zelfs een hele set inrichten om een tableau vivant te maken van een oriëntalistisch schilderij.

The Babylonian Marriage Market uit 1875 werd door Grffith’s set decorators tamelijk precies nagebouwd. Het schilderij van Edwin Long komt nu tot leven. Oriëntalisme uit de schilderkunst lijkt naadloos over te lopen in het oriëntalisme van de film.

The Babylonian Marriage Market is an 1875 painting by the British painter Edwin Long of young women being auctioned into marriage. It received attention for its provocative depiction of women being sold and its attention to historical detail. It was inspired by a passage in the Histories by Herodotus, and the artist painstakingly copied some of the images from Assyrian artifacts.

Cabiria [ W&V ]