Zeven jaar geleden zag ik voor het eerst Double Indemnity van Billy Wilder (1906-2002), de beroemde film noir uit 1944 waar later alle film noirs aan zouden worden afgemeten. Double Indemnity heeft namelijk alles in zich waarmee het genre gedefinieerd kan worden, zowel inhoudelijk als stilistisch. De stijl, die de “oppervlakkige” kenmerken bundelt, is onmiddellijk te herkennen. De voornaamste stijlkenmerken van de film noir zijn: harde contrasten, schaduwen, diagonalen en vervreemdende effecten die door eerstgenoemde elementen of een combinatie daarvan worden opgeroepen.

De oorsprong van deze stijlmiddelen ligt in de Duitse expressionistische film. Vanuit Duitsland zijn ze, soms via Frankrijk, overgewaaid naar Hollywood. Dit ‘overwaaien’ was concreet meestal een Europese regisseur die na 1933 naar de Verenigde Staten vertrok. Zijn leertijd of succes had hij eerst in Europa en daarna introduceerde hij zijn stijl in Hollywood. Fritz Lang, Alfred Hitchcock, Otto Preminger en Billy Wilder behoren tot de meesters die samen met hun cinematografen de stijlkenmerken van de film noir ontwikkelden en naar Amerika brachten. Van oorsprong is film noir dus een Europees fenomeen en het genre draagt ook niet voor niets een Franse naam.

Maar Double Indemnity is toch een volbloed Amerikaanse film. Dat komt niet alleen omdat het verhaal zich in Los Angeles afspeelt. Het Amerikaanse van deze film, zit vooral in de vruchtbare combinatie tussen film en het hard boiled detective genre. Wilder baseerde zijn film namelijk op de gelijknamige roman uit 1943 van James M. Cain. Samen met Dashiell Hammett en Raymond Chandler behoorde Cain tot de grote drie van de hard boiled.

De bewerking van de roman Double Indemnity voor de film is een verhaal apart. Oorspronkelijk wilde Billy Wilder met zijn vaste scenarist Charles Brackett het screenplay schrijven. Maar vanwege de controversiële thema’s in de roman haakte Brackett af. Hij wilde zijn goede naam in Hollywood niet bezoedelen. Wilder vroeg toen Cain zelf om zijn roman te bewerken voor film, maar Cain stond ergens anders onder contract. Ondertussen las Wilder de thriller The Big Sleep uit 1939 van Raymond Chandler. Toen wist hij dat hij Chandler moest vragen voor het filmscript. Chandler was een meester in dialogen.

Zo verenigde Wilder het beste dat de meesters van het hard boiled genre te bieden hadden: de plot van Cain en de dialogen van Chandler. En hij combineerde dit met zijn eigen gevoel voor humor en de cinematografie van John Seitz, een gelukkige keuze van zijn acteurs en de muziek van Miklós Rózsa. Het resultaat: de moeder van alle film noirs en samen met Citizen Kane een van de beste films uit de geschiedenis.

Double Indemnity [ en.wikipedia.org ]

Telkens als er een nieuwe Blake en Mortimer uitkomt, is dat voor de vaste schare van fans in België, Frankrijk en Nederland een sensatie. Toen in 1996 plotseling een nieuw avontuur verscheen, wisten veel vijftigers die met de klassieke strip van Edgar P. Jacobs waren opgegroeid niet wat hun overkwam. De verbazing was misschien wel net zo groot als wanneer er een nieuw avontuur van Kuifje het licht had gezien. Immers Hergé, de founding father van de Klare Lijn en zijn collega Edgar P. Jacobs waren respectievelijk in 1983 en 1987 overleden. Voor de fans was het een uitgemaakte zaak dat er nooit meer een verhaal van Kuifje zou verschijnen want Hergé had dit in zijn testament zo bepaald. Maar bij Edgar P. Jacobs lag het anders. Weliswaar bewaakte de Stichting Jacob de nalatenschap van de meester, maar in 1996 kon ze toch niet voorkomen dat Dargaud een gloednieuw verhaal op de markt bracht, gemaakt door het duo Jean Van Hamme en Ted Benoit. Wel kreeg de Stichting Jacobs het voor elkaar dat op de omslag niet meer het misleidende ‘van Edgar P.Jacobs’ vermeld mocht worden. De uitgever veranderde dit handig in ‘naar de personages van Edgar P.Jacobs’. Sinds het eerste album van Blake en Mortimer 2.0 in 1996 zijn er alweer twaalf albums verschenen, telkens in enorme oplagen.

In november kwam het dertiende album in de tweede reeks uit: De Vallei der Onsterfelijken (deel 1: Dreiging op Hong Kong). Net als Het geheim van de zwaardvis, Het geheim van de grote piramide, De drie formules van professor Sato, De sarcofagen van het zesde continent en De vloek van de dertig zilverlingen is het een dubbelalbum. Het tweede deel (De duizendste arm van de Mekong) van de De Vallei der Onsterfelijken moet nog verschijnen, waarschijnlijk in 2020. Bijzonder is dat voor het eerst een Nederlandse duo een verhaal tekende (naar een scenario van Yves Sente). Voor Teun Berserik en Peter van Dongen was het een hele eer om de wereldberoemde klassieke striphelden te mogen tekenen. ‘Alsof je met de Beatles een nummertje mag meedrummen!’, citeert Van Dongen zijn collega Gerrit de Jager in een interview in De Volkskrant.

De Vallei der Onsterfelijken speelt zich af in 1947 en valt dus tussen Het geheim van de zwaardvis en Het geheim van de grote piramide in. Net als in De staf van Plutarchus, een prequel van Het geheim van de zwaardvis wordt er veel verwezen naar het allereerste avontuur van Blake en Mortimer dat Jacobs tussen 1950 en 1953 tekende. Op pagina 10 en 11 krijgen we een aantal déjà vu’s voorgeschoteld: plaatjes die we al kenden van het einde van Het geheim van de zwaardvis maar vanuit een andere hoek getekend. Ook op pagina 16 en 19 vinden we plaatjes die ons zeer bekend voorkomen.

Het Geheim van de Grote Piramide, om precies te zijn de Nederlandse editie uit 1954, gebruiken de tekenaars als stijlvoorbeeld. Van Dongen legt uit: ‘Een kroontjespen geeft een strakke lijn, met penseel wordt het meer dik-dun. Het Gele Teken is bijvoorbeeld helemaal met penseel getekend, wat een vrij vette lijn geeft. De Grote Piramide gaat meer richting Kuifje. We kiezen ervoor om de achtergronden met kroontjespen te tekenen en de personages met penseel: zo creëer je diepte.’
 
Bron: volkskrant.nl

Blake en Mortimer [ nl.wikipedia.org ]