Categorie archief: boeken

hoog DWDD-gehalte

aan het lezen in Het meten van de wereld (2005) van Daniel Kehlmann
over Carl Friedrich Gauß en Alexander von Humboldt

Het meten van de wereldIn 2005 publiceerde de jonge Duitse schrijver Daniel Kehlmann zijn historische en humoristische roman Die Vermessung der Welt over twee Duitse genieën, de wiskundige Carl Friedrich Gauß (1777-1855) en de ontdekkingsreiziger Alexander von Humboldt (1769-1859). Het boek werd een ongekend succes. In Duitsland werden 1,5 miljoen exemplaren verkocht. Het jaar daarop verscheen een Nederlandse vertaling. De roman heeft een hoog DWDD gehalte: het leest als een trein, bestaat voornamelijk uit korte zinnen en heeft een hoge dichtheid aan vermakelijke anekdotes en humoristische opmerkingen. Maar we steken er ook wat van op!

De roman heeft een hoog DWDD gehalte: het leest als een trein, bestaat voornamelijk uit korte zinnen en heeft een hoge dichtheid aan vermakelijke anekdotes en humoristische opmerkingen.

Die Vermessung der WeltDat Alexander von Humboldt een leverancier van vermakelijke anekdotes is, was mij al langer bekend. Toen ik in 1986 zelf een reis naar Zuid-Amerika maakte, kende ik al verhalen van de man met een hoge hoed en de pandjesjas die samen met een Franse botanicus door het oerwoud trok. Als het prototype van de romantische wetenschapper gebruikte Humboldt zijn eigen lichaam soms als meetinstrument. Zo stapte hij in het water waar sidderalen zwommen om te testen hoe sterk de elektrische lading was en proefde hij curare, waarbij hij zijn veronderstelling bevestigd werd dat curare hoogstens wat duizelingen wanneer het door de mond werd ingenomen. Zolang je maar geen wondje in je mond had, want wanneer curare rechtstreeks met bloed in contact kwam, was het onherroepelijk een dodelijk gif. Door zijn nieuwsgierigheid en onverschrokkenheid grenzend aan doodsverachting had Humboldt het avontuur aan zijn kont hangen. De ideale protagonist voor een historische roman of film. Naar mijn weten heeft Werner Herzog zich nooit gewaagd aan een verfilming van Humboldt‘s reis door Nieuw-Granada en het vice-koninkrijk Peru, zoals de overzeese gebieden van Spanje tussen 1799 en 1806 nog heetten. Vergeleken bij Von Humboldt was Fitzcaraldo een operaminnende huismus.

Gauß en Von Humboldt
Carl Friedrich Gauß en Alexander von Humboldt op Duitse postzegels uit de vijftiger jaren
Alexander von Humboldt was van plan halverwege 1798 op weg te gaan, maar de politieke ontwikkelingen in Europa dwarsboomden zijn plannen. De Napoleontische Oorlogen maakten het onmogelijk naar Engeland te reizen om van daaruit een schip over de oceaan te nemen. Daarop hoopte Humboldt met de Franse ontdekkingsreiziger kapitein Nicolas Baudin mee te kunnen varen, die een reis om de wereld wilde maken en Humboldt had uitgenodigd mee te varen. De reis werd echter uitgesteld. Daarop probeerden Humboldt en Bonpland tevergeefs vanaf het zuiden van Frankrijk per schip richting Egypte te varen, om zich bij Napoleons Egyptische expeditie aan te sluiten. Toen dat niet lukte, besloten ze naar Madrid verder te reizen om de toestemming van de Spaanse troon te verkrijgen voor een Zuid-Amerikaanse onderzoeksreis. De tocht dwars door het zuiden van Frankrijk en de Spaanse hooglanden werd grotendeels naast de kar met instrumenten lopend afgelegd. De enorme hoeveelheid metingen die Humboldt onderweg deed, maakten voor het eerst de hoogte en fysiografie van het Spaanse hoogland duidelijk.
 
Bron: nl.wikipedia.org

kehlmann.com

oorlog en vrede [ 2 ]

vanmorgen opnieuw gezien op BBC 2: War and Peace (1956)

War and PeaceRuim een jaar geleden zag ik de Hollywoodversie naar Tolstoi’s beroemde roman voor de laatste keer. Vanmorgen besloot ik het tweede deel van deze film nog eens te bekijken omdat ik graag nog eens de onlangs overleden Anita Ekberg wilde zien. Ze speelt de beeldschone Helene Kuragina naast prinsesje Hepburn die de hoofdrol van Natasha Rostova vertolkt. Zoals ik in mijn stukje van 29 december 2013 al opmerkte, vind ik de productie van King Vidor uit 1956 te Amerikaans. Daarom zou ik graag de vierdelige verfilming Война́ и мир van de sovjetregisseur Sergei Bondarchuk uit 1966-1967 eens willen zien met Russisch sprekende personages.

war and peace
Anita Ekberg als Helene Kuragina en Henry Fonda als Pierre Bezukhov in War and Peace uit 1956

Van Sergei Bondarchuk zag ik al enkele malen het spectaculaire Waterloo uit 1970. De epische scenes zijn in deze film nog spectaculairder dan in de film die King Vidor veertien jaar eerder maakte. Overigens componeerde Nino Rota voor beide films de score. De opnametechniek was tussen 1956 en 1970 duidelijk vooruit gegaan. De charges van de cavalerie worden in War and Peace duidelijk versneld afgedraaid. Als je in die versnelde scenes op het voetvolk let, zou je kunnen denken dat je naar een film uit de jaren twintig kijkt.

Ongetwijfeld zal Waterloo van Bondarchuk rond 18 juni door verschillende zenders uitgezonden worden, wanneer het 200 jaar zal zijn dat Napoleon definitief verslagen werd.

War and Peace [ imdb.com ]

het romantische bewustzijn

geluisterd naar een hoorcollege van Maarten Doorman op CD

het romantische bewustzijnAls er de afgelopen jaren een boek is waarin ik niet alleen telkens lees maar waar ik ook in leef, dan is het Romantiek. Een Duitse Affaire van Rüdiger Safranski. Bij het verschijnen in 2008 werd het boek in Duitsland terecht bedolven onder lovende kritieken. In 2010 verscheen het in de Nederlandse vertaling van Mark Wildschut bij Uitgeverij Atlas. Zowel de eerste druk in het Duits als de eerste druk in het Nederlands liggen regelmatig naast het nachtkastje. Safranski heeft zijn boek in twee delen opgesplitst. Het eerste deel behandelt de historische Romantiek die we in Duitsland kunnen situeren tussen 1790 en 1820. Overigens gebruikt hij de Sturm und Drang uit de jaren zeventig van de achttiende eeuw als opmaat voor de Romantiek in Duitsland.

Het tweede deel gaat over wat Safranski “het romantische” noemt, de doorwerking van de Romantiek tot in onze eigen tijd. Maarten Doorman noemt dit “het romantische bewustzijn”. In 2004 schreef hij in zijn boek de romantische orde dat we nog steeds in de Romantiek leven en dat het ons niet lukt ons daaraan te ontworstelen.

Het lag min of meer voor de hand dat ik naast Safranski’s boek over de Romantiek ook dat van Maarten Doorman zou gaan lezen. Toevallig liep ik tegen zijn hoorcollege aan dat op CD verschenen is bij NRC academie, dus besloot ik bij de professor aan de lippen te gaan hangen. Om Matthijs Nieuwkerk even te citeren in zijn aankondiging bij DWDD University.

Het hoorcollege duurt bijna zes uur en vormt de neerslag van het boek de romantische orde. De twintig hoofdstukken uit dit boek zijn verdeeld over zes blokken.

CD1. Inleiding: de romantische orde
H1. De romantiek is in ons en om ons heen
H2. Wat is romantiek? De romantische orde
H3. Komt de romantiek ooit ten einde?
 
CD2. Mensbeeld van de romantiek: subject en authenticiteit
H4. Dangerous Liaisons
H5. Het romantische subject
H6. De kritiek op het romantische ik
H7. De gevangenis van het ik
 
CD3. Woodstock: drugs, verbeelding en ironie
H8. Jeugd, sex en terug naar de natuur
H9. Spiritualiteit, drugs, muziek
H10. Verbeelding en ironie
 
CD4. Een romantische blik op wetenschap
H11. Einsteins genie en het licht bij Goethe
H12. De strijd tussen romantiek en wetenschap
H13. Een onuitroeibaar vooroordeel
 
CD5. Orde en chaos in de kunsten
H14. De grenzenloze romantiek
H15. Het romantisch grensverkeer
H16. Nieuwe regels en kritiek
 
CD6. Nationalisme als romantische geest van de politiek
H17. Fichte, Rousseau, Herder
H18. De natie als verzinsel en kompas
H19. Immigratie, nationalisme, romantiek
H20. Nationalisme in het nieuwe Europa
 

Het hoorcollege van Maarten Doorman is een prachtige aanvulling op het tweede deel van Romantiek. Een Duitse Affaire. Safranski trekt in zijn behandeling van het romantische in zeven hoofdstukken de historische Romantiek door van 1830 tot in de jaren zestig van de twintigste eeuw. Hij beperkt zich daarin ook tot Duitsland, want in zijn boek blijft Romantiek een Duitse affaire.

Maarten Doorman heeft een grotere reikwijdte. Hij kijkt niet alleen verder dan Duitsland maar richt zich vooral ook naar de kritiek op het romantische bewustzijn sinds de jaren zestig. In het derde blok Woodstock: drugs, verbeelding en ironie stelt hij dat “1968″ geen revolutie was maar eerder een laatste opleving van de historische Romantiek.

Tegelijkertijd stelt Doorman dat de meeste kritiek op de Romantiek in het structuralisme van postmodernisme van de laatste vijftig jaar ook weer binnen de romantische orde valt. Het lukt dus niet goed om ons van het romantische bewustzijn te bevrijden. Het is even ongemerkt aanwezig als onze hartslag. Het romantische bewustzijn is blijkbaar een grondtrek van onze westerse cultuur en bepaalt tot in hoge mate hoe we naar onszelf kijken.

maartendoorman.nl