Tijdens het kijken naar De Oorlog werd ik me er weer van bewust dat de wereldoorlog een nieuw fenomeen is in de geschiedenis. En zo ook de Volkerenbond en de VN (Verenigde Naties) die daaruit is voortgekomen. Lokale conflicten zijn er altijd al geweest, maar mondiale conflicten ontstaan door de globalisering en deze is met het Europese kolonialisme begonnen. Na 1945 kwam er een nieuwe wereldorde met de Verenigde Staten als aanvoerder van de vrije wereld. Kolonialisme is nu officieel voorbij maar wordt in feite voortgezet onder het neo-kolonialisme: het imperialisme van multinationals. De vlaggen van de koloniale mogendheid wapperen tegenwoordig niet meer overzee. Het zijn nu de logo’s van de multinationals.

De dictaturen onder Hitler, Stalin en het Japanse Keizerrijk moesten vanuit hun ware aard het kapitalisme en de democratieën van Europa en de Verenigde Staten wel haten en werden min of meer in elkaars armen gedreven. Maar Rusland (na 1922 de Sovjet Unie) en Japan waren sinds 1905 bepaald geen vrienden meer. Dus was er eerst toenadering tussen de Sovjet Unie en Duitsland. Op 24 augustus 1939 hadden beide dictators een niet-aanvalsverdrag gesloten. Hitler en Stalin gaven elkaar daarbij in het geheim nog wat ‘cadeautjes’. Een week later ontketende Hitler met de inval in Polen een nieuwe oorlog tussen de Europese mogendheden. Stalin pakte op zijn beurt de gebieden in Oost-Europa die Hitler hem in het Molotov-Ribbentrop pact had toebedeeld.

Toen nazi-Duitsland in het voorjaar van 1941 zijn invloed uitbreidde tot in de Balkan, begon Stalin zich toch benauwd te voelen. In april 1941 sloot hij daarom een verdrag met de oude vijand Japan om zo een wig te drijven in het bondgenootschap tussen Duitsland en Japan. Als tegemoetkoming voor deze ‘vriendschap’ gaf hij het keizerrijk carte blanche in Oost-Azië. Japan profiteerde van het verdrag met de Sovjet-Unie en had nu de vrije hand in Oost-Azië en breidde zijn invloed ook uit over de Pacific. Daardoor zou er onvermijdelijk een conflict komen met de Verenigde Staten. Japan wachtte niet af en op 7 december 1941 ging het tot aanval over. Net als in 1917, toen de Verenigde Staten door de Duitse duikbotenoorlog bij de Grote Europese Oorlog werden betrokken, werden ze nu weer een oorlog ingetrokken. Alleen was het nu niet in de bufferzone van de Atlantische Oceaan maar in die van de Pacific. De Tweede Wereldoorlog was op 7 december 1941 een feit.

Pearl Harbour 7 december 1941
Om 12:02 werd de eerste aanvalsgolf van Japanse vliegtuigen opgemerkt door een Amerikaans radarstation. Dit waren de vliegtuigen die om 11:00 waren opgestegen vanaf de Japanse vliegdekschepen. Om 12:20 merkte een andere radar opnieuw deze golf vliegtuigen op, nu dichter bij de haven. De dienstdoende officier echter, legde dit angstwekkende beeld naast zich neer en waarschuwde niemand, waarschijnlijk omdat er op die dag een aantal B-17′s uit de VS gepland stond om te arriveren. Pas om 12:25 werd Kimmel bericht over het eerdere voorval met de onderzeeër, maar nog altijd werd er geen actie ondernomen. Alle schepen lagen in de haven voor anker en vormden zo een uitermate kwetsbaar doelwit voor de naderende vliegtuigen.
 
Om 12:49 ontvingen de Japanse piloten officieel toestemming voor de aanval; hierop viel de eerste Japanse aanvalsgolf om 12:55 Pearl Harbor daadwerkelijk aan vanuit het noordwesten. De tweede golf volgde ruim een uur later om 14:00. Zij vielen de haven aan vanuit het noordoosten.
 
Om 14:45 waren er van de 96 schepen in de haven 18 gezonken of zwaar beschadigd. Ook 188 van de 394 vliegtuigen waren vernietigd en 159 andere beschadigd. In totaal vonden 2403 militairen de dood als gevolg van deze aanval. Er vielen 1178 gewonden. Het hoge aantal doden werd voornamelijk veroorzaakt door het zinken van het slagschip de USS Arizona. Bij de ondergang van dit schip vonden namelijk 1177 mensen de dood.
 
Bron: nl.wikipedia.org

Bekijk de uitzending | de aanval op Pearl Harbour [ nl.wikipedia.org ]

Bourgondiëwas 550 jaar geleden de machtigste staat van Europa en de schilder Rogier Van der Weyden was een echte superstar. De tentoonstelling De Passie van de Meester die vandaag in Museum M in Leuven is afgesloten en die we vrijdag bezochten, heeft duidelijk laten zien dat Rogier van der Weyden nog steeds levend is en honderdduizenden bezoekers weet te trekken. Ook de geest van het hertogdom Bourgondië blijkt nog volop aanwezig en bevestigt de gemeenschappelijke wortels van de Zuidelijke en Noordelijke Nederlanden. De tentoonstelling over Rogier van der Weyden in het splinternieuwe museum M in het oude centrum van Leuven werd bijvoorbeeld geopend door de prinsessen Mathilde en Maxima. Bourgondiëforever. Waarbij wel de dominantie van de Brabantse en Vlaamse steden genoemd moeten worden, die in het huidige koninkrijk Belgiëliggen. Een van die steden is tegenwoordig hoofdstad van Europa. De stad van meester Rogier is nog altijd het zwaartepunt van Europa.

In het nabijgelegen Leuven schilderde hij een van zijn meesterwerken, de kruisafname in 1435. Helaas is het weggekocht en hangt het alweer honderden jaren in Madrid. Wanneer Karel de Stoute een mannelijke erfgenaam had gehad, dan zou het hertogdom Bourgondië in 1477 niet zijn opgeslurpt door de Habsburgers. Toen Karel de Stoute in 1477 op het slagveld stierf en Maria van Bourgondië later dat jaar trouwde met Maximilliaan van Oostenrijk was het in feite gedaan met het hertogdom. Veel Bourgondische kunst verdween daarna definitief naar het buitenland, waaronder Rogiers kruisafname. Een kleinere kopie bleef wel in Leuven achter en hangt permanent in de Sint Pieterskerk.

De schilderkunst der vijftiende eeuw ligt in de sfeer, waar de uitersten van het mystische en het grof aardsche elkander raken. Het geloof, dat hier spreekt, is zoo onmiddellijk, dat geen aardsche verbeelding er te zinnelijk of te zwaar voor is. Van Eyck kan zijn engelen en goddelijke figuren behangen met de zware praal van stijve gewaden, druipende van goud en steenen; om naar omhoog te wijzen behoeft hij nog niet de fladderende slippen en spartelende beenen der barok. ( Bron: Johan Huizinga, Herfsttij der Middeleeuwen, XII )

Op de terugweg spraken René en ik nog na o.a. over de tronie van Filips de Goede die van 1419 tot 1467 hertog was van Bourgondië. We kennen zijn kop nu door het portret dat meester Rogier van hem schilderde en waarin de loop der tijd talloze kopieën van zijn gemaakt. Hij was de machtigste heerser van zijn tijd. “Wanneer God uit de hemel zou nederdalen, zou men Hem niet meer eer kunnen bewijzen dan aan Filips de Goede”, werd wel eens gezegd. Zijn bibliotheek van 900 geïllustreerde handschriften was even indrukwekkend als zijn banketten. In een Leuvense delicatessenwinkel kocht ik voor Michaela een pastei om de legendarische pastei van Filips de Goede uit 1453 in de herinnering te houden. Alleen was dat pasteitje een stuk groter en speelde er volgens de ene bron een orkest van 14 man in maar volgens een andere bron waren het er 28. Waarschijnlijk had die bron een vaatje Bourgogne te veel op.

“Eigenlijk ken ik helemaal niemand met zo’n gezicht”, merkte René op. Van Eyck en Van der Weyden behoorden tot de eerste schilders die de nadruk legden op de individuele kenmerken van hun opdrachtgevers. Ze waren trouw aan de werkelijkheid en dus realisten in hun benadering. Tegelijkertijd legt het zelfbeeld van opdrachtgevers ook een gewicht in de schaal, waardoor de balans gemakkelijk doorslaat naar een geïdealiseerd portret. Filips de Goede wilde zo een waardig beeld bij zijn geïdealiseerde naam. Edele trekken dus. Of een rechtschapenheid die ervan afdruipt? De hertog had de integriteit blijkbaar hard nodig. ‘Voor jou geen ander’ beloofde hij Isabella van Portugal bij hun huwelijk, maar intussen zijn er minstens 33 namen van zijn maîtresses bekend en bracht hij zeker 24 onwettige kinderen voort. Zijn bastaardzonen kregen van pa uiteraard een hoge positie. Anton van Bourgondië die ook door meester Rogier geportretteerd is, was een vooraanstaand militair en voerde de titel Grootbastaard van Bourgondië. Voor David, een van zijn andere onwettige zonen, kocht Filips bij de paus voor 4000 gouddukaten de bisschopszetel van Utrecht waarmee ook het bisdom Utrecht onder de Bourgondische invloed kwam. Macht en geld corrumperen, of je nu hertog van Bourgondiëbent of paus van Rome.

De portretten van Rogier van der Weyden zijn dus geïdealiseerd ook al lijken ze in eerste instantie realistisch. Jan van Eyck die al in 1441 stierf, was een stuk trouwer aan de werkelijkheid. Dat kun je bijvoorbeeld zien bij twee portretten van kanselier Nicolas Rolin, die door beide schilders vereeuwigd werd. Rogier deed het in 1450 en Van Eyck 15 jaar eerder. Ook Rogiers portret van Anton, de Grootbastaard Bourgondië, kunnen we vergelijken met een ander portret van deze persoon geschilderd door Hans Memling. De laatste was trouwer aan de waarneming. Of hij kreeg gewoon minder betaald voor zijn portret.

‘s levens felheid [ woest & vredig ]

We kwamen voor Rogier. Maar Dirk was ook thuis. Dus liepen we na ons bezoek bij Rogier nog even bij ‘m langs op loopafstand van Museum M in de Sint Pieterskerk waar zijn laatste avondmaal al bijna 550 jaar hangt. Na de restauratie van 1996-1998 ziet het er weer puntgaaf uit. In de kapel ernaast hangt het martelaarschap van Erasmus een ander werk van Dirk Bouts.

De kenmerken van Bouts’ schilderwerk zijn
-een sfeer van ingetogenheid, een stille wereld
-de figuren worden volledig opgenomen in het interieur of het landschap
-de figuren en de ruimte vormen een eenheid
-er is een evenwichtige en symmetrische compositie
-er is een verdwijnpunt, Bouts was daarmee van de noordelijke schilders één van de eersten

Sint Pieterskerk Leuven