Dit jaar is het een halve eeuw geleden dat de eerste James Bond film verscheen. Sinds 1962 produceerde het Londense bedrijf EON van Albert R. Broccoli en Harry Saltzman 24 films met James Bond. Om het 50-jarige jubileum te vieren kreeg Paul Duncan inzage in de archieven van de productiemaatschappij. Hij was twee jaar bezig om een selectie te maken uit honderdduizenden foto’s en documenten. Het resultaat is The James Bond Archives. Uitgeverij Taschen presenteert het als kerstcadeau (€ 150).

Een van de meest memorabele scenes uit een James Bond film, vind ik de sfeervolle scene op de Furkapas uit Goldfinger. Voor de rubriek Filmset Location (auf den Spuren von 007) op de website jamesbondfilme.de reisden Klaus Gericke en Jürgen Gött naar de filmlocatie uit 1964 op de Furkapas in Zwitserland. In The James Bond Archives staat een mooie foto van de geïmproviseerde filmset op de Furkapas. De toen hypermoderne 1964 Aston Martin DB5 contrasteert schitterend met de Rolls-Royce Phantom III van Goldfinger in een tijdloos landschap.

Bondgirl Tilly Masterson keerde in 2009 terug naar de Furkapas voor een fotoshoot met nieuwe automodellen. Op classicandperformancecar.com lees je het verhaal en zie je haar o.a. met de Aston Martin en Rolls-Royce Phantom. Goldfinger werd in 1964 een groot commercieel succes. De film kostte drie miljoen dollar en bracht bijna 125 miljoen dollar op. Door het succes van de film steeg de verkoop van de 1964 Aston Martin DB5 dat jaar met veertig procent. Ook werden er heel veel schaalmodellen van verkocht.

James Bond films geproduceerd door EON
Dr. No (1962), From Russia with Love (1963), Goldfinger (1964), Thunderball (1965), You Only Live Twice (1967), On Her Majesty’s Secret Service (1969), Diamonds Are Forever (1971), Live and Let Die (1973), The Man with the Golden Gun (1974), The Spy Who Loved Me (1977), Moonraker (1979), For Your Eyes Only (1981), Octopussy (1983), A View to a Kill (1985), The Living Daylights (1987), Licence to Kill (1989), GoldenEye (1995), Tomorrow Never Dies (1997), The World Is Not Enough (1999), Die Another Day (2002), Casino Royale (2006), Quantum of Solace (2008), Skyfall (2012).
Never Say Never Again (1983), een remake van Thunderball (1965) werd niet geproduceerd door Albert R. Broccoli en Harry Saltzman maar door Jack Schwartzman.

The James Bond Archives [ taschen.com ]

We zien een close up van een rijkgevulde partytafel met warme okertinten, blauwgroen en hier en daar een vuurrood accent. Er klinkt moody music. De kleine scherptediepte maakt de opname sfeervol. Een hand schroeft de cocktail shaker open en schenkt de cocktailglazen in. Dan volgt een halftotaal met Hector in smoking op de voorgrond terwijl zijn vrouw Marnie uit de keuken de kamer inkomt. Hector neemt een flinke slok uit een van de cocktailglazen. “Must you? The guests haven’t even arrived!”

De openingsscène van de tweede episode van The Hour die woensdagavond op BBC2 werd uitgezonden, had een scène uit MadMen kunnen zijn. Of anders de scène waarin Bel in een satijnen evening dress staat te ijsberen op de ontnuchterende gang van het politiebureau. Of het Hopperiaanse beeld van een wachtende Kiki Delaine in een lege wachtkamer.

The Hour is geschreven door Abi Morgan. Over de onvermijdelijke vergelijkingen die tussen MadMen en The Hour gemaakt worden, zegt ze: “I can see why people make comparisons but I wouldn„t dare climb that mountain. You know when you„ve got the holy temple of MadMen up there, I„m really not going to build another one. And I hope it lives in a very different way.” Toch is The Hour duidelijk het Engelse antwoord op MadMen. Beide tv-series zijn “exquisite” en “very stylish”. Met MadMen en The Hour is er binnen het period piece een nieuw subgenre ontstaan. We worden ondergedompeld in de tijd van onze ouders en grootouders, en het tijdsbeeld van de naoorlogse periode is zeer nauwkeurig gereconstrueerd.

Een verschil met MadMen is dat The Hour zich afspeelt in Londen 1957. Bovendien is goed te merken dat MadMen door een man (Matthew Weiner) wordt geschreven en The Hour door een vrouw (Abi Morgan). Hoofdpersoon is niet Don Draper maar Bel Rowely. Ze is gemodelleerd naar Grace Wyndham Goldie, de vrouwelijke producer van het BBC-programma “Panorama Tonight.” Bel is niet de enige vrijgevochten vrouw op de set. Haar oudere collega Lix Storm is een ervaren journalist die al sinds de Spaanse Burgeroorlog in de mannenwereld meedraait.

De vrouwen bij de BBC zijn geëmancipeerder dan hun collega’s bij Sterling Cooper. Soms zijn de rollen omgedraaid. Als de journalist Freddy zijn producer Moneypenney noemt, omdat ze een vrouw is, riposteert Bel: “I think it’s kind of rich that you„re calling me Moneypenney, and you„re working for me.”

Overigens komen seksistische opmerkingen minder vaak voor dan in MadMen. Abi Morgan is meer geïnteresseerd in latent seksisme, zoals in de opmerking van womanizer Hector tegen een secretaresse: “that’s a pretty blouse!”. Dit latente seksisme bestaat in de eenentwintigste eeuw nog steeds.

Na zes afleveringen van The Hour heb ik de personages een beetje leren kennen. De hoofdpersonages zijn Bel, Hector en Freddy. Hector doet als womanizer en schuinmarcheerder oppervlakkig aan Don Draper denken, maar is voor de rest een totaal andere figuur. De dialogen tussen Hector en Bel herinneren mij soms aan de scenes tussen Don en Peggy, al zijn de rollen in The Hour omgedraaid.

In de bijrollen zijn er in het tweede seizoen nieuwe gezichten verschenen: Randall Brown is de nieuwe chef (Head of News) van The Hour. Peter Capaldi vult deze rol prachtig in en is zeer overtuigend een stijve autocraat uit de jaren vijftig met dito brilmontuur. Hij doet mij denken aan onze bovenmeester die aan het begin van de jaren zeventig zijn “gezicht 1957″ nog had weten te bewaren. Een nieuw vrouwelijk personage is Kiki Delaine (klinkt als Pussy Galore), een mooie jonge „actrice„ in de Soho Club El Paradis.

Omdat we in The Hour het wel en wee volgen van een nieuwsredactie bij de BBC, speelt het nieuws een belangrijke rol. We zijn inmiddels beland in 1957 en de Suez Crisis en de Hongaarse Opstand die in de eerste reeks de historische achtergrond vormden, zijn voorbij. In 1957 is het British Empire ten onder gegaan en Londen wordt overspoel door immigranten uit overzeese gebieden. Scenarist Abi Morgan heeft enorm veel onderzoek gedaan naar de nieuwsvoorziening in de tweede helft van de jaren vijftig. Omdat journalisten de chroniqueurs van hun tijd zijn, was er aan informatie geen gebrek.

Tenslotte nog een ander groot verschil met MadMen: The Hour is geschreven als een thriller. Zo draaide de eerste reeks om een spionageverhaal. De tweede reeks die vorige week woensdag bij BBC2 van start ging, duikt in de Londense onderwereld. Hier en daar ademt in The Hour de sfeer van de film noir door en soms wordt er een knipoog gemaakt naar dit genre uit de jaren veertig. Wanneer Bel aarzelend doch vastberaden de broeierige club betreedt, merkt eigenaar Raphael Cilenti op: “You walk like Bacall.”

The Hour Teaser Gallery [ bbcamerica.com ]
Kevin Sargent on the music score [ bbc.co.uk ]

Die Geburt der Tragödie is het eerste boek dat de 27-jarige Nietzsche in 1872 publiceerde en waarmee hij zichzelf diskwalificeerde als filoloog. Onder zijn vakbroeders oogstte het boek negatieve kritieken. Het voldeed namelijk niet aan de eisen die aan een wetenschappelijke publicatie gesteld werden. Men vond zijn geschrift te speculatief. De slechte ontvangst had ook te maken met afgunst. Nietzsche was in 1869 op 24-jarige leeftijd op voorspraak van Friedrich Wilhelm Ritschl aangesteld als hoogleraar filologie in Bazel, zonder dat hij gepromoveerd was. Jaloerse collega’s probeerden hem daarna ten val te brengen.

Rüdiger Safranski schrijft in Nietzsche – een biografie van zijn denken over het ontstaan van Nietzsche‘s eersteling. Aan het einde van de jaren zestig speelt Nietzsche al met het idee om een boek te schrijven waarin hij filosofie en muziek verenigen wil. In 1868 heeft hij Wagner persoonlijk leren kennen en Nietzsche is in de ban van deze componist geraakt. Met Wagner deelt hij niet alleen zijn passie voor de muziek maar ook zijn passie voor de Oude Grieken. Begin 1870 houdt hij voor zijn studenten in Bazel twee voordrachten over de Griekse tragedie: Das griechische Musikdrama en Sokrates und die Tragödie. Uit deze voordrachten zal in 1872 Die Geburt der Tragödie aus dem Geiste der Musik voortkomen.

Het boek is vooral bekend door de introductie van het dionysische en apollinische. Met name voor de kunstfilosofie heeft dit “begrippenpaar” enorme betekenis. Nietzsche schrijft in 1886 als voorwoord bij de heruitgave van zijn boek uit 1872 een proeve van zelfkritiek. Hij noemt Die Geburt der Tragödie “artiestenmetafysica”. Met de “metafysisch troost” predikt hij een soort verlossingsleer door de “tragische kunst” en op het muziekdrama van Wagner heeft hij al zijn hoop gevestigd. Maar als de Ring der Nibelungen in 1876 eindelijk in Bayreuth in première gaat, is hij zo teleurgesteld, dat hij niet alleen Wagner maar ook de kunst de rug toekeert.

Je kunt Die Geburt der Tragödie niet alleen lezen als een verlossingsleer door de kunst (van Wagner) maar ook als een diagnose van de cultuur. In §18 reflecteert Nietzsche over de cultuur van zijn tijd: “Heel onze moderne wereld zit gevangen in het web van de Alexandrijnse cultuur: haar ideaal is de met de meest verfijnde kennisvermogens toegeruste, theoretische mens, wiens prototype en stamvader Socrates is. Heel onze opvoeding is van het begin af aan op dit ene ideaal gericht.”

Nietzsche ziet Socrates dus als het prototype van de theoretische mens, de mens die hij in zijn tijd overal om zich heen ziet. Deze mens heeft een onwankelbaar geloof in de wetenschap en is verstoken van “tragisch bewustzijn”. Nietzsche noemt dit “dionysische wijsheid”.

Dionysische wijsheid vergaar je door een blik in het afgrondelijke, wanneer je de illusie van de wetenschappelijke kennis doorziet. Nietzsche heeft dit “tragische bewustzijn” gemeen met zijn leermeester Schopenhauer. Maar het vooruitgangsoptimisme rond 1870 wil van dit pessimisme niets weten en schaart zich achter de triomfen van de wetenschap. Ook hierdoor vindt zijn eerste boek geen ingang. Nietzsche heeft zichzelf in de academische wereld buitenspel gezet. Na de slechte ontvangst zijn er nauwelijks nog studenten die zijn colleges volgen. Zijn carrière als eenzame filosoof is begonnen. Maatschappelijk succes zal hij nooit kennen. Zijn boeken worden pas gepubliceerd nadat hij in 1889 krankzinnig is geworden. Dan pas begint de impact van zijn denken tot de wereld door te dringen. In Die Geburt der Tragödie is de basis van dit denken gelegd.

Artiestenmetafysica [ 1 ]