Maandelijks archief: maart 2018

Tefaf 2018

vrijdag met Michaela de TEFAF in Maastricht bezocht

TefafEen dag op de TEFAF loopt van 11.00 tot 19.00 uur. Om alles te kunnen bekijken, heb je in ieder geval twee dagen nodig en nog beter drie dagen. Michaela en ik hadden vrijdag zes uur: van kwart voor een tot kwart voor zeven. We moesten dus een keuze maken en kozen voor werken op papier (oude handschriften en grafiek) en voor traditionele schilderkunst en iconen. In die categorieën waren een kleine zestig stands van kunsthandels te bekijken. Gemiddeld hadden we dus vijf minuten per kunsthandel. Dat is natuurlijk weinig, maar voor een bezoek aan de TEFAF is het toch nog veel. Met ruim 280 stands zou bij een voltijds bezoek van acht uur de gemiddelde tijd voor een bezoek aan een kunsthandel nog geen anderhalve minuut zijn. Uiteraard liepen de bezoektijden uiteen. Voor sommige kunsthandels uit onze selectie namen we tien minuten de tijd, voor anderen nog geen minuut.

Tefaf
impressies van de TEFAF 2018
Boven: Kunsthandel Neuse (stand 112) uit Bremen. Midden: Sanct Lucas (stand 308) uit Wenen. Onder: Massimo de Carlo (stand 443) Milaan, Londen, Hong Kong

De kunsthandels waar we langer de tijd voor namen, waren de specialisten in oude handschriften, iconen en een paar galeries met oude meesters. Bijvoorbeeld De Jonckheere uit Genève (stand 340) en Sanct Lucas uit Wenen. Beide kunsthandels zaten naast elkaar op de hoek van “het Vrijthof” een van de grotere kruispunten op de TEFAF. Op de tweede foto hierboven de hoek van Sanct Lucas met een puntgave De Hondecoeter.

Bij De Jonckheere zagen we Vlaamse meesters in een topconditie: een uiterst gedetailleerd nature morte met insecten van Jan van Kessel uit 1653. Maar ook een honderd jaar ouder fantasielandschap van Herri met de Bles. Daarnaast een boslandschap van Alexander Keirincx en een bijzonder fraai miniatuur van de Heilige Familie van Marcellus Coffermans (25×19 cm) uit de tweede helft van de zestiende eeuw.

Tefaf
impressies van de TEFAF 2018
Boven: Tomasso Brothers Fine Art (stand 304) uit Londen. Midden: De Jonckheere (stand 340) uit Genève. Onder: Jean Luc Baroni (stand 310) uit Londen.

Grafiek zagen we bij Stephane Clavreuil (stand 721) uit Londen, Nicolaas Teeuwisse (stand 723) uit Berlijn, Helmut Rumbler (stand 369) uit Frankfurt am Main. Bij bovengenoemde galeries kocht of kreeg ik een grafiekcatalogus. Grafiek behoort tot de betaalbare kunst van de TEFAF, al leg je voor een droge naald van Rembrandt uit 1636 van 10,4 bij 9,4 centimeter toch nog ruim een halve ton neer.

Tefaf
Kunsthandel Sanct Lucas (stand 308) uit Wenen met een doorkijkje op Het Oordeel van Paris door Hendrick de Clerck (1560-1630)
Tefaf
Kunsthandel Neuse uit Bremen

Na de afdelingen Works on Papers en Painting besloten we nog een ronde te maken door de andere afdelingen om een globale indruk van de hele TEFAF 2018 te krijgen. Modern, Ancient Art, Tribal en Design deden we op zevenmijlslaarzen, voor Antiques namen we iets meer de tijd. De twee Nederlandse kunsthandels Toth (stand 236) uit Huizen en Morsink (stand 139) uit Amsterdam bekeken we vrij aandachtig omdat beide galeries in iconen gespecialiseerd zijn. Iconen in een museum of galerie is voor ons altijd een vervreemdende ervaring. Eigenlijk zijn iconen gebruiksvoorwerpen die vereerd (lees: aangeraakt en gekust) behoren te worden. Maar in de context van een museum of galerie wordt een icoon een kunstvoorwerp. En dan is het uiteraard: “don’t touch“.

Tefaf
Michaela op “Trafalgar Square” op de TEFAF 2018. Links op de achtergrond Dr. Jörn Günther Rare Books (stand 109) uit Basel.

Erg onder de indruk waren we van de oude handschriften op de TEFAF: Les Enluminures (stand 273) uit New York, Stephane Clavreuil (stand 721) uit Londen en Dr. Jörn Günther Rare Books (stand 109) uit Basel. Bij de laatste kunsthandel zagen we miniaturen van vijfhonderd jaar oud, zo fris alsof de gouache net was opgedroogd.

tefaf.com

rococoprenten op de TEFAF

prenten uit de 18e eeuw bij Nicolaas Teeuwisse uit Berlijn

Vijf jaar geleden liet ik hier een gravure uit 1738 zien van Charles-Nicolas père Cochin (1688-1754) naar een ontwerp van Jacques de Lajoüe (1687-1761). Van La Pharmacie bestaat nog een andere versie met een rechthoekig kader. Deze versie kwam ik op de TEFAF tegen bij kunsthandel Nicolaas Teeuwisse uit Berlijn. Deze kopergravure kost 8.500 Euro.

1738
La Pharmacie (1738)
door Charles-Nicolas père Cochin
The etching exists in two different versions, both of which bear the address of Chéreau’s widow. The prints in the series were immensely popular from the moment they were published. This evidently prompted the decision to issue a revised edition in order to meet the increased demand. In the first version the scene is framed like a trompe l’oeil to match the interior decoration in the cabinet of the Duc de Picquigny, whereas the illustration in the second version on offer here has a rectangular format and has been extended on all four sides to incorporate additional pictorial elements. A very fine impression with narrow margins. Minor defects, an unobtrusive smoothed fold on the recto as well as minor creasing, otherwise in excellent condition.
 
Bron: teeuwisse.de

Nicolaas Teeuwisse heeft nog andere kopergravures uit de achttiende eeuw in stock, o.a. onderstaande prent uit de serie De vier Elementen van Johann Wolfgang Baumgartner (1702-1761).

1745
Die vier Elemente: Das Feur (1745)
door Johann Wolfgang Baumgartner
Around the mid-1740s Baumgartner produced seven mythological / allegorical series for the renowned publishing house of Johann Georg Hertel, including the present complete series on The Four Elements. This provides a vivid illustration of how rocaille ornamentation became the dominant stylistic feature in Baumgartner’s formal idiom. With apparently effortless ease and using constantly changing, imaginative variations the artist combines the bizarre decorative borders with the personifications of the four elements to form an organic synthesis. The suite is rare and not included in Nagler’s list. Superb, harmonious impressions with the full paper margins. Minor ageing, otherwise in immaculate condition.
 
Bron: teeuwisse.de

Een andere meestergraveur uit de achttiende eeuw was Gottfried Bernhard Göz (1708-1774) van wie Teeuwisse zeven kopergravures van heeft. Ze werden vervaardigd in 1742.

1742
Schrecken des Krieges (1742)
door Gottfried Bernhard Göz
Göz’s series of engravings on The Horrors of War was extremely popular in the 18th century and appeared in a total of three editions. Nonetheless, the suite is now of exquisite rarity and only a very few complete impressions have survived. Incomplete series are to be found in Berlin (Kunstbibliothek, Ornamentstichsammlung and Deutsches Historisches Museum). We were able to verify complete series in Augsburg (Kunstsammlungen und Museen), Munich (Graphische Sammlung) and New York (The Metropolitan Museum).
 
Bron: teeuwisse.de

Teeuwisse op de TEFAF

stervende leeuw

n.a.v. de Leeuw van Luzern

Korte interpretatieoefening
De stervende leeuw. De held uit de heraldiek. Trots verbrijzeld. Aslan. “Ween niet; zie, de Leeuw, Die uit den stam van Juda is, de Wortel Davids, heeft overwonnen, om het boek te openen, en zijn zeven zegelen open te breken.” (Openbaringen 5:5)

stervende leeuw
toonschildering in transparante olieverf

Historische context van het Löwendenkmal in Luzern van Bertel Thorvaldsen:
Meer dan 600 Zwitserse landsknechten sneuvelden tijdens de Bestorming van de Tuilerieën op 10 augustus 1792 of werden nadien gedood. Naar schatting tweehonderd stierven later nog in de gevangenis of tijdens de Septembermoorden. Slechts honderd gardisten konden uit de Tuilerieën ontkomen.

mooiste vrouw van Hollywood

gisteren gezien op BBC2: Laura (1944)

Laura 1944De jaren veertig waren de gouden tijd van de film noir. En 1944 was waarschijnlijk het gouden jaar. In dat jaar verschenen een paar noir klassiekers tegelijk: Double indemnity, The woman in the window en Murder my dear. Deze films zag ik al meerdere keren. Maar 1944 is ook het jaar van Laura en deze noir moest ik beslist nog zien. Gelukkig heeft de BBC2 de zeer goede gewoonte om op zondag klassiekers in zwart-wit uit te zenden. Dus schakelde ik gisterenmiddag over naar het tweede net.

Laura en The woman in the window hebben een duidelijke overeenkomst in het portret van de mooie vrouw die de obsessie van de man wordt. Ik schrijf bewust “de” en niet “een” omdat film noir een psychologisch genre is dat werkt met archetypes, in het bijzonder dat van de femme fatale. Laura wordt gespeeld door een actrice die destijds gold als de mooiste vrouw van Hollywood: de 23-jarige Gene Tierny.

Laura
still uit Laura met superbe fotografie van oscarwinnaar Joseph LaShelle

De eerste keer keek ik naar deze film vooral naar de beelden. Laura werd in 1945 voor vijf oscars genomineerd, maar verzilverde alleen de oscar voor de cinematografie. De zwart-witfotografie van Joseph LaShelle behoort tot het beste dat je uit de jaren veertig kunt verwachten. Om je vingers bij af te likken.

Laura
still uit Laura met superbe fotografie van oscarwinnaar Joseph LaShelle

Laura [ imdb.com ]

het leven gaat door …

na het overlijden van mijn jeugdvriend en van mijn moeder
voor het eerst weer achter de schildersezel

De afgelopen drie maanden waren een heftige tijd voor mij. Op 10 december j.l. overleed mijn jeugdvriend kunstenaar Allard Budding en op 25 februari overleed mijn moeder. Ik schreef een boek over mijn vriendschap met Allard Budding in de jaren 1980-1986 in Veenendaal. Vorige week moest ik de begrafenis van mijn moeder regelen. Maar gisteren heb ik het normale leven weer opgepakt. Eerst een bespreking met de uitgever over mijn boek en vandaag sta ik weer voor het eerst in drie maanden achter de ezel.

atelier
de schildersezel doet vanaf vandaag weer dienst

Ik begon aan een aantal studies van de Leeuw van Luzern in verschillende posities. Dit monument van een reusachtige stervende leeuw, uitgehouwen in een rotswand in een park in Luzern, werd opgericht in 1821 tijdens de Restauratie. Het herdenkt de 600 (!) Zwitserse gardisten die omkwamen tijdens de Bestorming van de Tuilerieën in Parijs op 10 augustus 1792. Het was de bloedigste dag van de Franse Revolutie. Het kleine Zwitserland bracht op die dag een enorm offer. Ter vergelijking: tijdens de Slag om de Grebbeberg in mei 1940 kwamen 425 Nederlandse soldaten om het leven.

Victoriaanse koektrommelplaatjes

gezien: Victoria series 2 (2017)

Victoria & AlbertHet succes van de film The young Victoria (2009) over het begin van de lange regeringsperiode (1837-1901) van koningin Victoria van het Verenigd Koninkrijk gaf wellicht het groene licht voor de minstens zo succesvolle BBC-reeks Victoria. In 2016 verscheen de eerste serie (8 episodes) en vorig jaar de tweede serie (8 episodes). Bovendien werd er in december 2017 nog een dubbellange aflevering speciaal voor kerst uitgezonden. In 2018 is alweer een derde serie in de maak die dit najaar wordt uitgezonden bij de BBC. In Nederland en Vlaanderen hoeft men niet lang te wachten op uitzending, meestal volgt deze kort daarop.

De “Young Victoria”, dat wil zeggen de jaren veertig van de negentiende eeuw, is geknipt voor de film. Allereerst omdat er een mooi jong paar in het middelpunt staat. Victoria (1819-1901) en haar drie maanden jongere Albert (1819-1861) waren beiden in de twintig. De film geeft uiteraard een geflatteerd beeld van het jonge stel. De echte Victoria was zeker niet zo mooi als de kokette Jenna Coleman maar met haar kogelronde gezichtje is Coleman een geloofwaardige lookalike. Ook Albert was niet zo’n knappe man als Tom Hughes. In de film is Albert een Byroneske held met wapperend haar. Maar in werkelijkheid was Albert van Coburg-Gotha heel wat stijver. In ieder geval was hij een ernstige man en dat brengt acteur Tom Hughes goed over. We zien hem nooit lachen.

Daarnaast is de begintijd van het Victoriaans Tijdperk (1837-1901) fotogeniek omdat deze nog net valt in de stijlperiode van het Biedermeier (1815-1848). Het huiselijk leven staat in de Biedermeiertijd centraal zodat de production designer en zijn set decorators zich konden uitleven in de interieurs. Deze zijn indrukwekkend. Op architecturaldigest.com zijn een aantal filmsets te zien die production designer Michael Howells ontworpen heeft. Samen met de kostuums en belichting levert dit de mooiste plaatjes op.

Victoria 1843
Franz Xaver Winterhalter schilderde de 24-jarige Victoria met los haar, niet bepaald een kuis Victoriaans plaatje. In 1843 gold losgemaakt haar en een ontblootte schouder als een duidelijk signaal voor de man: pluk me! En waarschijnlijk is dat nog steeds zo, alleen gaan we er nu anders mee om: de vrouw mag nu publiekelijk verleidelijk zijn.
bbc-unveils sexy portrait of queen Victoria

Victoria is puur mooifilmerij en dat bedoel ik niet negatief. Ik ben gek op Victoriaanse koektrommelplaatjes. De makers van Victoria zijn zich er goed van bewust dat schijn bedriegt. De Victoriaanse tijd was zeker niet zo fraai als binnen de muren van Brockett Hall of Buckingham Palace. De zesde aflevering uit de tweede serie Faith, Hope en Charity gaat over de onbeschrijfelijke ellende van de Ierse hongersnood die vijf (!) jaar duurde. En dat in een tijd waarin het Verenigd Koninkrijk, vlak voor de Great Exhibition van 1851 de rijkste en welvarendste natie was die ooit had bestaan.

30 oktober 1961, 16.30

zondagavond gezien op TV5: La dénonciation (1962)

La dénonciationNadat Michaela op het Duitse ARD haar wekelijkse Tatort geconsumeerd had, bleef er voor mij op het Franse TV5 nog een stukje over van de Franse nouvelle vague film la dénonciation van regisseur Jacques Doniol-Valcroze (1920-1989). Te laat om nog iets van de plot te kunnen begrijpen, maar altijd op tijd om mij te laten meevoeren met de stroom van fraaie zwart-witbeelden. Voor elke zwart-witfilm uit de periode 1960-1963 krijg je mij voor de televisie of in de bioscoop. Ik ben verliefd op het tijdsbeeld uit de eerste helft van de jaren zestig en zie dat bij voorkeur in zwart-wit. Alsof ik mijzelf wil doen laten geloven dat de wereld waarin ik (1963) geboren werd een wereld in grijstinten was.

la dénonciation
still uit La dénonciation (1962)

La dénonciation zit vol buitenopnamen. Ik vind het leuk om oude automodellen voorbij te zien komen met daaronder natuurlijk de koningin onder de Franse auto’s de Citroën ID 19 uit 1959. Maar het is gewoon ook leuk om te kijken naar het straatbeeld van 1961. De mode, de etalages en het straatmeubilair. Alsof je in een tijdmachine bent gestapt. In een film komt alles weer tot leven.

la dénonciation
still uit La dénonciation (1962)
[credits: Internet Movie Cars Data Base]

In de laatste scene kijken we naar de laatste momenten uit het leven van Michel Jussieu (gespeeld door Marice Ronet). We volgen Michel in zijn Citroën ID 19 door het drukke verkeer in Parijs. Doniol-Valcroze maakt gebruik van de voice over (stem van Laurent Terzieff), een sterk stijlmiddel uit de film noir. “30 octobre 1961 cinq heures et demie. Michel Jussieu sait enfin que le courage est une chose simple et grave, il est enfin libre et heureux”

la dénonciation
still uit La dénonciation (1962)
[credits: Internet Movie Cars Data Base]

Het einde doet me sterk denken aan het einde van Godard’s A bout de souffle (1960) en ik denk dat Doniol-Valcroze dit slotakkoord uit de moeder van alle nouvelle vague films bewust gebruikt heeft.

la dénonciation
still uit La dénonciation (1962)
[credits: Internet Movie Cars Data Base]
30 octobre 1961 cinq heures et demie. Michel Jussieu sait enfin que le courage est une chose simple et grave, il est enfin libre et heureux.
la dénonciation
still uit La dénonciation (1962)
[credits: Internet Movie Cars Data Base]

la dénonciation [ imdb.com ]