Op 27 april schreef ik hier iets over de Funditest van Trouw. Dit weekend staat er in Trouw een soort nabeschouwing waarbij godsdienstpsychologe Joke van Saane de uitkomst analyseert. Haar voornaamste conclusie: “Fundamentalisme is een mannending”. Meer dan 60% van de deelnemers zijn man en 37% is vrouw. Volgens Van Saane voelen vrouwen zich in het algemeen meer aangetrokken door rituelen, gevoel en ervaring, terwijl de man meer neigt naar dogmatiek en overtuigingen. Ook rekent ze af met een aantal vooroordelen. Fundamentalisme en orthodoxie hoeven niet samen te vallen. Terwijl het woord orthodoxie een religieuze betekenis heeft, kan fundamentalisme heel goed areligieus zijn. De grootste groep fundamentalisten in Nederland bestaat zelfs uit agnosten, humanisten en atheïsten. Ook is het volgens Van Saane een vooroordeel dat fundamentalisten geen humor zouden hebben.

Fundamentalisme is een besmet woord en bijna niemand wil voor fundamentalist worden uitgemaakt, omdat je dan sociaal in de glijdende schaal van betweter tot bommengooier terecht komt. Dus hoe lager je scoort in deze test, hoe beter. Zo lijkt het. In de interpretatie gaat de Funditest uit van congruentie tussen de tegenstellingen relativisme-fundamentalisme en tolerant-intolerant. Maar een fundamentalist kan best heel verdraagzaam zijn terwijl een relativist zich onverdraagzaam kan opstellen. Denk bij dat laatste maar eens aan de woorden van Herman Philipse: “fundamentalist is een vaag scheldwoord voor iedereen waar je het niet mee eens bent.” Fundamentalisme kan zelfs sympathiek zijn. Wanneer je ergens van overtuigd bent (en dat hoeft niets eens het eigen gelijk te zijn), dan beken je kleur en weten anderen wat ze aan je hebben. Als je daarbij jouw overtuiging niet aan de ander opdringt, ben je ook nog eens tolerant. Relativisme daarentegen loopt eerder het risico over te slaan in opportunisme. Door niets vast te leggen en alles open te laten, wekt het relativisme de schijn van neutraliteit en kan het met elke wind meewaaien. Een gezonde mix van een stevige innerlijke overtuiging en ontspannen relativeringsvermogen lijkt mij belangrijker dan dat je door de Funditest met een lage score ‘ruimdenkend’ wordt genoemd. Overigens: een gezonde score ligt volgens Joke van Saane rond de zestig procent.

Doe de Funditest

In het Rijk van de Geest is alles tegenwoordige tijd en alleen daar ben je onsterfelijk. Dat geldt in het bijzonder voor schrijvers. Immers, wie schrijft die blijft. Zolang we hen blijven lezen en gedenken, leven zij voort. En wanneer ze zijn weggezonken in het collectieve geheugen, kunnen ze met een lemma op wikipedia weer even tot leven worden gewekt.
Vandaag: Friedrich Muck-Lamberty (1891-1984)

Rüdiger Safranski beschrijft in het zestiende hoofdstuk van Romantiek. Een Duitse Affaire een vergeten episode uit de Weimar Republik: de zogenaamde Inflationsheilige. Onder de zware last van het Verdrag van Versailles kan Duitsland niet meer aan zijn herstelbetalingen voldoen en laat het de persen draaien. Het onvermijdelijke gevolg is een hollende inflatie. Brave burgers die hun hele leven gespaard hebben, zien hun spaargeld ineens ‘verdampen’. De onheilstemming die daarmee over Duitsland afdaalt, zal een voedingsbodem worden van het nationaal-socialisme. Maar het is ook een gunstig klimaat voor onheilsprofeten, Inflationsheilige en Kohlrabiapostel die a-politiek zijn en hun hoop hebben gevestigd op ‘het spirituele’ in de mens.

Een van die Inflationsheilige is Friedrich Muck-Lamberty. Hij is de charismatische leider van de Neue Schar, een New Age clubje avant la lettre. In 1920 en 1921 trekt Muck-Lamberty als een rattenvanger van Hamelen duizenden mensen achter zich aan door Franken en Thüringen. Er wordt veel gitaar gespeeld, gezongen en op blote voeten gedanst terwijl Muck-Lamberty spreekt over ‘de tijd van nood’, ‘de noodzakelijke ommekeer’ en ‘de nieuwe tijd’. Hermann Hesse is erbij en publiceert in 1932 Die Morgenlandfahrt.

Barfüßige Propheten | naumburg1933.de

In het Rijk van de Geest is alles tegenwoordige tijd en alleen daar ben je onsterfelijk. Dat geldt in het bijzonder voor schrijvers. Immers, wie schrijft die blijft. Zolang we hen blijven lezen en gedenken, leven zij voort. En wanneer ze zijn weggezonken in het collectieve geheugen, kunnen ze met een lemma op wikipedia weer even tot leven worden gewekt.
Vandaag: Zacharias Werner (1768-1823)

In de biografie over Arthur Schopenhauer van Rüdiger Safranski las ik in het zesde hoofdstuk over Schopenhauers studietijd in Gotha en Weimar in 1807 en 1808. Schopenhauer had de twintig jaar oudere toneelschrijver Zacharias Werner tijdens zijn studie in Gotha leren kennen. Deze is dan al beroemd geworden door een toneelstuk over Luther, Die Weihe der Kraft (1807). Goethe neemt Werner mee naar Weimar waar hij op de beroemde theekrans van Arthur‘s moeder, Johanna Schopenhauer, wordt uitgenodigd. Ook zoon Arthur is van de partij. Safranski schrijft dat niemand van het illustere gezelschap (Goethe, Brentano, Von Arnim, de Schlegels) dat Johanna’s theekrans bezocht, zich later de twintigjarige Schopenhauer herinnert. Behalve Zacharias Werner.

Wie is deze Zacharias Werner nu precies? Wikipedia.de is hem niet vergeten. Wat ik boeiend aan deze man vind, is dat hij zich op zijn 42e bekeerde tot het Rooms-katholieke geloof nadat hij carrière had gemaakt als toneelschrijver. Als iemand zijn succes op geeft voor ‘een hoger doel’, dan is er wel iets aan de hand. Werner keert zich om op de weg van het ego en het succes en wordt in 1814 priester in Wenen. Zijn schrijftalent gebruikt hij nu voor zijn preken.

Zacharias Werner [ de.wikipedia.org ] | Zacharias Werner [ bautz.de ]