Maandelijks archief: oktober 2010

Rule Britannia

gezien: Captain Horatio Hornblower R.N. (1951)

Captain Horatio HornblowerToen Patrick O’Brian in 1969 begon met zijn reeks historische romans over kapitein Jack Aubrey en zijn scheepsarts Stephen Maturin, nam hij het estafettestokje over van zijn landgenoot C.S. Forrester. Tussen 1937 en 1967 had deze elf romans geschreven over kapitein Horatio Hornblower. Jack Aubrey zou als opvolger van Horatio Hornblower de traditie van het Britse zeevaardersepos voortzetten. Patrick O’Brian schreef na C.S.Forrester nog eens dertig jaar romans die zich afspelen in de Royal Navy tijdens de Napoleontische oorlogen. Ditmaal aan boord van de HMS Surprise, het fregat van kapitein Jack Aubrey.

I find Hornblower admirable

Winston Churchill

Na Forrester en O’Brian gaat de traditie gewoon door. Zo heeft de Amerikaan Dewey Lambdin na de dood van Patrick O’Brian alweer acht romans geschreven over Alan Lewrie. Er kunnen hier nog twee andere schrijvers vermeld worden: Douglas Reeman. Onder het pseudoniem Alexander Kent schreef hij tussen 1975 en 2007 28 romans over over Richard Bolitho. Daarnaast Dudley Pope die tussen 1965 en 1989 18 romans publiceerde met Lord Ramage in de hoofdrol.

HMS LydiaHoratio Hornblower is a fictional Royal Navy officer who is the protagonist of a series of novels by C. S. Forester. He was later the subject of films and television programs. The original Hornblower tales began with the appearance of a junior Royal Navy Captain on independent duty on a secret mission to Central America, though later stories would fill out his earlier years, starting with an unpromising beginning as a seasick midshipman. As the Napoleonic Wars progress, he gains promotion steadily as a result of his skill and daring, despite his initial poverty and lack of influential friends. Eventually, after surviving many adventures in a wide variety of locales, he rises to the pinnacle of his profession, promoted to Admiral of the Fleet, knighted as a Knight Grand Cross of the Order of the Bath, and named the 1st Baron Hornblower.
 
Bron: en.wikipedia.org
Hornblower
stills uit Captain Horatio Hornblower 1951

Hornblower romans van C.S.Forrester

The Happy Return (1937)
A Ship of the Line (1938)
Flying Colours (1938)
The Commodore (1945)
Lord Hornblower (1946)
Mr. Midshipman Hornblower (1950)
Lieutenant Hornblower (1952)
Hornblower and the Atropos (1953)
Hornblower in the West Indies (1958)
Hornblower and the Hotspur (1962)
Hornblower and the Crisis (1967, onvoltooid)

De film Capain Horatio Hornblower R.N. uit 1951 is gebaseerd op de eerste drie romans The Happy Return (1937), A Ship of the Line (1938) en Flying Colours (1938).

Na de film uit 1951 werden er naar de boeken van C.S.Forrester tussen 1998 en 2003 nog acht televisiefilms gemaakt onder de titel Hornblower.

Hornblower vs. Jack Aubrey [ historicnavalfiction.net ]

Amerikaanse Burgeroorlog [ 11 ]

gezien op DVD : Glory (1989)
de aanval op Fort Wagner bij Charleston op 18 juni 1863

De Amerikaanse Burgeroorlog was een machtsstrijd tussen blanke mannen. Sinds decennia was er al een rivaliteit tussen de noordelijke staten en de zuidelijke staten, waarbij de afschaffing van de slavernij steeds meer als issue was gaan spelen. Door de industrialisering was het Noorden niet zoals het Zuiden afhankelijk van slavenarbeid. Toen in Engeland in 1834 de slavernij eindelijk werd afgeschaft, lieten de abolitionisten in Verenigde Staten steeds luider van zich horen. Maar het Zuiden liet zich door het Noorden niet de wet voorschrijven. Door de katoen was het Zuiden economisch volledig afhankelijk geworden van de slavernij. “Bemoei je niet met onze zaken!” was kort en duidelijk de boodschap van het Zuiden aan Washington.
slavenvrije- en slavenstatenHalverwege de negentiende eeuw liepen de spanningen tussen Noord en Zuid steeds hoger op. Er was steeds een evenwicht gebleven tussen het aantal zuidelijke slavenstaten (rood) en de noordelijke slavenvrije staten (groen). Maar toen er met de uitbreiding ten westen van de Mississippi in de nieuwe territoria nieuwe staten werden gevormd, kwam men voor het probleem te staan of in deze staten wéll of geen slavernij zou moeten worden toegestaan. Deze open zenuw zette de verhouding tussen het Noorden en het Zuiden op scherp. Tussen 1854 en 1858 ontstond er in de nieuw te vormen staat Kansas een bendeoorlog tussen Jayhawkers en Buswhackers. Bleeding Kansas zou het voorspel van de Amerikaanse Burgeroorlog worden. De strijd bleef weliswaar beperkt tot het nieuwe territorium ten westen van de Mississippi en delen van Missouri, maar was zeer wreed voor de burgerbevolking die vaak tussen twee kampen in stond. In de film Ride with the devil die zich afspeelt in Kansas en Missouri, wordt dat realistisch getoond.

Glory DVDAfgelopen week zag ik dan eindelijk Glory, die door velen beschouwd wordt als de beste film die over de Amerikaanse Burgeroorlog gemaakt is. In tegenstelling tot veel andere Civil War movies werd er in de Verenigde Staten ook een flinke winst gemaakt op deze film. Ongetwijfeld komt dat doordat deze film politiek correct is. Niet toevallig is het ook een film die vooral vanuit het noordelijk perspectief gemaakt is. Een film waarin het meer gaat over de verbroedering van Noord en zwart dan om een broedermoord zoals in Gettysburg. In Glory krijgen de rebellen uit het Zuiden geen gezicht, zodat we de oorlog niet eens vanuit zuidelijk perspectief kunnen bekijken. Het Zuiden is de vijand. Punt. In dit opzicht is Gettysburg een meer genuanceerde film. Maar het is een hachelijke zaak voor filmproducenten om af te wijken van het standpunt van de overwinnaar, het Noorden. Dat heeft de producent van Ride with the devil geweten. In deze film vecht een slaaf vrijwillig met de witte man uit het Zuiden tegen het Noorden. Het Amerikaanse publiek strafte deze politieke incorrectheid genadeloos af. De laatste film bracht iets meer op dan een half miljoen dollar, terwijl aan Glory 63 miljoen dollar werd verdiend. De blanke man uit het Noorden heeft het sinds 1865 voor het zeggen. Maar Glory geeft ook kritiek op het Noorden. Veel ontsnapte slaven uit het Zuiden werden in zekere zin opnieuw slaaf, maar nu in het leger van de blanke man in het Noorden. De zwarte soldaten werden steeds als minderwaardig gezien en kregen bijvoorbeeld minder betaald dan de blanke soldaten.

Robert Gould Shaw Memorial
Robert Gould Shaw Memorial
door Augustus Saint-Gaudens, 1897
National Gallery of Art Washington

Glory gaat over de historische personage Robert Gould Shaw, die de leiding krijgt over de 54ste infanterie van Massachusetts. Het is een regiment dat enkel uit zwarten bestaat. Shaw en zijn regiment zijn onvergetelijk geworden door de heldhaftige bestorming van Fort Wagner op 18 juli 1863, krap drie weken na de slag bij Gettysburg. Shaw en honderden van zijn mannen kwamen hierbij om het leven, zonder dat het fort genomen wordt. In de National Gallery of Art in Washington worden zij geëerd met de Robert Gould Shaw Memorial, maar het mooiste monument is waarschijnlijk deze film.

Robert Gould ShawRobert Gould Shaw (1837-1863)
was the colonel in command of the all-black 54th Regiment, which entered the American Civil War in 1863. He was killed in a failed attempt to capture Fort Wagner, near Charleston, South Carolina. ( … )Shaw was approached by his father while in camp in late 1862 to take command of a new All-Black Regiment. At first he declined the offer, but after careful thought accepted the position. Shaw’s letters clearly state that he was dubious about a free black unit succeeding, but the dedication of his men deeply impressed him, and he grew to respect them as fine soldiers. On learning that black soldiers would receive less pay than white ones, he inspired his unit to conduct a boycott until this inequality was rectified. The enlisted men of the 54th Massachusetts Infantry (and the sister 55th) refused pay until Congress granted them full back pay at the white pay rate in August 1864.

The 54th Regiment was sent to Charleston, South Carolina, to take part in the operations against the Confederates stationed there. On July 18, 1863, along with two brigades of white troops, the 54th assaulted Confederate Battery Wagner. As the unit hesitated in the face of fierce Confederate fire, Shaw led his men into battle by shouting, “Forward, Fifty-Fourth Forward!” He mounted a parapet and urged his men forward, but was shot through the heart and he died almost instantly. According to the color Sgt of the 54th Mass, he was shot and killed trying to lead the unit forward and fell on the outside of the fort.
Bron: en.wikipedia.org

Fort Wagner
de aanval op Fort Wagner
in Harper’s Weekly 8 augustus 1863
Harper’s Weekly was het CNN van de Civil War
Just as darkness began to close in upon the scene of the afternoon and the evening, General Strong rode to the front and ordered his brigade, consisting of the 54th Massachusetts, Colonel Shaw (colored regiment); the 6th Connecticut, Colonel Chatfield; the 48th New York, Colonel Barton; the 3d New Hampshire, Colonel Jackson; the 76th Pennsylvania, and the 9th Maine, Colonel Emery, to advance to the assault. At the instant the line was seen slowly advancing in the dusk toward the fort, and before a double-quick had been ordered, a tremendous fire from the barbette guns on Fort Sumter, from the batteries on Cummings„ Point, and from all the guns on Fort Wagner, opened upon it. The guns from Wagner swept the beach, and those from Sumter and Cummings„ Point enfiladed it on the left. In the midst of this terrible shower of shot and shell they pushed their way, reached the fort, portions of the 54th Massachusetts, the 6th Connecticut, and the 48th New York dashed through the ditches, gained the parapet, and engaged in a hand-to-hand fight with the enemy, and for nearly half an hour held their ground, and did not fall back until nearly every commissioned officer was shot down.
 
Bron: sonofthesouth.net
Fort Wagner
de aanval op Fort Wagner
18 juli 1863
Dear Mother, They learn, learn quickly, faster than white troops it seems to me. They are almost grave and sedate under instruction and they restrain themselves. But the moment they are dismissed from drill every tongue is relaxed and every ivory tooth is visible and you would not know from the sound of it that this is an army camp. They must have learned this from long hours of meaningless, inhuman work too set them free so quickly. It gives them great energy. And there is no doubt we will leave this state as fine a regiment as any that as marched. As ever, your son, Robert.
 
Bron: imdb.com
trailer van Glory 1989

de Slag om Fort Wagner in Harper’s Weekly

romantische blik uit Nederland

A romantic view Dutch and Belgian painting of the 19th century
Hermitage Sint Petersburg, 29 oktober t/m 12 februari 2011
Meesters van de Romantiek Nederlandse schilderkunst 1800-1850

De Nederlandse schilderkunst uit de eerste helft van een negentiende eeuw is aan een herwaardering toe, vindt oud-televisiemaker en kunstverzamelaar Jef Rademakers die in de Hermitage in Sint Petersburg een deel van zijn collectie romantische schilderkunst toont. De Nederlandse romantiek wordt meestal weggezet in een onbeduidende nis tussen de meesters uit de Gouden Eeuw en de schilders van de Haagse School. Schelfhout en Koekkoek zijn meer iets voor koektrommels en een bepaald segment van de kunsthandel dan voor musea.

Romantiek in het Hermitage
de opening van Glazami romantika
in de Hermitage in Sint Petersburg

In de Kunsthal in Rotterdam, die graag tentoonstellingen maakt voor een breed publiek, was vijf jaar gelden een grote overzichtstentoonstelling over de Nederlandse romantische schilderkunst te zien. Gisteren kocht ik de tentoonstellingscatalogus, opvallend vormgegeven in fris magenta, om de Hollandse spruitjeslucht en de dufheid van de Restauratie te verdrijven.

Romantiek in NederlandDe Romantiek is wellicht de meest tot de verbeelding sprekende stroming binnen de negentiende-eeuwse kunst in Nederland. Toch is het voor het eerst dat de kunst uit de periode 1800-1850 uitgebreid belicht wordt. In dit boek vindt u bekende schilderijen van B.C. Koekkoek, Wijnand Nuijen en Andreas Schelfhout en veel verrassend werk van kunstenaars als Wouter van Troostwijk, Anthony Oberman en P.G. van Os. In de uitgebreide artikelen wordt aandacht besteed aan de romantische geest. De onschuld van het kind, de schrikwekkende natuur en het exotische buitenland maken allen deel uit van een nieuwe kijk op het leven. De Romantiek is daarmee een periode die aan de wieg stond van onze moderne samenleving.
 
Bron: waanders.nl
De „romantische mens„
stond aan het begin van
ons moderne denken.

Meesters van de Romantiek
De periode 1800-1850 was een van de meest enerverende uit onze vaderlandse geschiedenis. Ook in de schilderkunst gingen emoties een steeds belangrijker rol spelen. De idylle van het gezin, de angst voor de oorlog, de dramatische schipbreuken en de indrukwekkende natuur zijn belangrijke onderwerpen. De ‘romantische mens’ stond aan het begin van ons moderne denken. De liefde voor het dier, de zorg om het milieu en de angst voor het onbekende zijn in de Romantiek ontstaan. Doordat de Nederlandse schilderkunst uit de eerste helft van de negentiende eeuw lange tijd in het licht van de Gouden Eeuw is bezien, ontstond er een beperkt beeld van de Romantiek. Romantiek zou niet hebben bestaan in ons land. De Kunsthal toont het tegendeel. Bron: kunsthal.nl

Meesters van de Romantiek [ kunsthal.nl ]
Jef Rademakers in de Hermitage [ nos.nl ]

de Mus is terug

de Mussenfabriek in Veenendaal lijkt er weer te staan

Vijfentwintig jaar geleden bood de leegstaande Hollandiafabriek aan het Verlaat in Veenendaal onderdak aan een ateliergroep waarvan ik deel uitmaakte. Op het hoogtepunt in 1986/87 werkten er bijna twintig kunstenaars en studenten van de kunstacademies in Utrecht, Amersfoort en Arnhem. Na 1990 kwam de fabriek definitief leeg te staan. Nu vormt de Mussenfabriek een markante hoek in het cultureel centrum de Brouwerspoort. De gemeente Veenendaal wilde het industrieel erfgoed uit 1918-26 behouden en liet de oostelijke en noordelijke gevel en een deel van de pijp overeind staan.

Mussenfabriek
de Hollandiafabriek voor en na de herrijzenis. Midden de verdieping waar ik tussen 1984 en 1988 een atelier had. Onder de situatie in 2008 toen alleen nog de gevel overeind stond.
Veenendaal kende vroeger een uitgebreide wolindustrie, die in de tweede helft van de 20ste eeuw geheel is verdwenen. De Hollandia Wol- en Kousenfabrieken (Firma Gebroeders Van Leeuwen) was lokaal bekend als ‘de Mus’ of ‘de Mussenfabriek‘. Na jarenlange leegstand kon van het historische pand alleen de karakteristieke gevel en de fabrieksschoorsteen behouden blijven. Deze zijn in hun oorspronkelijke luister gerestaureerd. Het directiegebouw is gerealiseerd in de jaren 1918-1926 naar ontwerp van de architecten B. van Kreel en J.Ph. Ilmer. Het vormt met de schoorsteen een gemeentelijk monument. Het karakteristieke complex is door gezamenlijke inzet van gemeente, Bouwcombinatie Brouwerspoort en de Veenendaalse woningbouwcorporaties SIB Woonservice en Patrimonium behouden.
 
Bron: bam.nl

brouwerspoort.nl

tussen Brussel en Moskou

maandagavond gezien bij Tegenlicht: Polen ziet beren

Katyn logoEen maand na de vliegramp bij Smolensk op 10 april 2010 waarbij de Poolse president Lech Kaczynski en bijna honderd politici omkwamen, zag ik de Poolse film Katyn. Deze film maakte diepe indruk op mij en ik ben mij sindsdien veel bewuster geworden van het Poolse drama. Maandagavond wilde ik daarom per se de documentaire Polen ziet beren bij Tegenlicht zien. Ook in deze documentaire werden beelden getoond van de macabere vondst van de nazi’s in 1943 in de bossen nabij Katyn, in de buurt van Smolensk. Daar bleken duizenden Poolse officieren, geestelijken en intellectuelen in april 1940 door de sovjets te zijn vermoord. Op nog twee andere plaatsen in de toenmalige Sovjet-Unie vonden massamoorden plaats. In totaal werden ruim twintigduizend Polen in koele bloeden vermoord, de bloem van de natie. Stalin wilde een onthoofd Polen, zowel militair als intellectueel.

Katyn DVDDe film Katyn gaat vooral ook over het drama dat in 1945 begon, toen de sovjets Polen ‘bevrijd’ hadden, nadat ze eerst de nazi’s hun gang hadden laten gaan in Warschau. De Poolse hoofdstad was in 1944 met de grond gelijk gemaakt. Van de ruim één miljoen inwoners die Warschau voor de oorlog telde, waren er nog duizend overgebleven. De sovjets had het Poolse verzet bewust niet willen helpen. Na de bezetting van Polen die in 1945 begon, gaf Stalin de nazi’s de schuld van het bloedbad van Katyn. Dat was de officiële versie die elke Pool moest aanhangen. Wie de waarheid over Katyn aan het licht wilde brengen, was een vijand van de staat en werd opgepakt. De haat en het wantrouwen tegen de Russen zit bij de Polen daarom nog heel diep. Dat komt niet alleen door wat er na 17 september 1939 is gebeurd, de dag die door de Polen de Vierde Deling wordt genoemd. Na het duivelse Molotov-Ribbentrop pact van 23 augustus 1939, de Duitse inval op 1 september én de inval van het Rode Leger in het oosten, werd Polen door Hitler en Stalin gedeeld.

Poolse delingen 1772, 1793 en 1795
de Poolse delingen 1772, 1793 en 1795
blauw naar Pruisen, geel naar Oostenrijk en groen naar Rusland

Deze deling van Polen in 1939 was niet iets nieuws. Het was Polen al drie keer overkomen in het laatste kwart van de achttiende eeuw, om precies te zijn in 1772, 1793 en 1795. De hele negentiende eeuw is de staat Polen tevergeefs te zoeken op de kaart van Europa. Pas in 1919 na het Verdrag van Versailles werd Polen als soevereine staat weer zichtbaar om twintig jaar later opnieuw te worden verzwolgen door twee sterkere buren. De tragiek van Polen wordt gedeeld door andere landen in Midden-Europa. Door de geografische ligging valt Midden-Europa in de invloedssfeer van Rusland en West-Europa. Ondanks het feit dat Polen sinds 1989 weer een soevereine staat is, is er aan deze situatie niet veel veranderd. Voor veel Polen was het de zoveelste teleurstelling in Europa dat de er zo weinig Europese leiders afwezig waren tijdens de begrafenis van de Poolse regeringstop die tijdens de vliegramp bij Smolensk waren omgekomen. De regeringsdelegatie was naar Smolensk gereisd nota bene om de massamoord van Katyn te herdenken, precies zeventig jaar geleden.

Zo werd aan een bestaand Pools trauma op onwaarschijnlijke wijze een nieuw toegevoegd, een meer dramatische samenloop van omstandigheden is niet denkbaar. Het kon dan ook geen toeval zijn, dachten veel Polen. Dit kwam Rusland, onder Poetin al jaren bezig om zijn invloed op vroegere satellietstaten in Oost-Europa en de Kaukasus terug te winnen, wel heel goed uit. Onduidelijkheid over de oorzaak van de ramp – Rusland weigert tot op heden Polen volledig te informeren over de uitkomsten van het onderzoek – gaf voedsel aan wantrouwen, speculaties en complottheorieën. Waarom verschenen de meeste Europese regeringsleiders niet op de begrafenis van Kaczynski? Was de aswolk van die IJslandse vulkaan niet een handig excuus om maar weg te blijven? Polen voelde zich, als vanouds, bedreigd en in de steek gelaten.
 
Bron: tegenlicht.vpro.nl

In deze documentaire kwam ook een schilderij van de negentiende eeuwse Poolse historieschilder Jan Matejko ter sprake. Dit schilderij is een historische voorstelling van de eerste Poolse deling. In het midden staat de laatste Poolse koning Stanisław August Poniatowski. Rechts vooraan ligt de Poolse edelman Tadeusz Rejtan die theatraal zijn borst ontbloot en probeert de Sjem te blokkeren uit protest tegen de opdeling van zijn land. Achterin op het balkon zit de Russische afgevaardigde. Polen werd in drie keer opgedeeld tussen Rusland, Oostenrijk en Pruisen, waarbij Rusland het leeuwendeel kreeg.

Matejko
Rejtan-Upadek Polski Jan Matejko, 1866
olieverf op doek 282×487 cm
Zamek Królewski w Warszawie
Tadeusz Rejtan (1742 – 1780) was a Polish nobleman. He was a member of the confederation of Bar and a member of the Polish Sejm from the constituency of Nowogródek. In September 1773, as member of the Partition Sejm, Rejtan famously tried to prevent the legalization of the first partition of Poland. He is said to have bared his chest and laid himself down in a doorway, blocking the way with his own body in a dramatic attempt to stop the other members from entering (or leaving) the chamber where the debate on the partition was being held. Despite his efforts, the partition of Poland was legalized soon afterwards. He was, and to the present day is being considered a shining example of a Polish patriot.
 
Bron: strony.com
Matejko
Rejtan-Upadek Polski detail
Tadeusz Rejtan blokkeert de deuropening
Matejko
Rejtan-Upadek Polski detail
de laatste koning Stanislaw August Poniatowski beveelt Tadeusz Rejtan de weg vrij te maken
De drie Poolse delingen
Het verdrag dat leidde tot de Eerste Poolse Deling werd gesloten op 17 februari 1772. Met de uitvoering werd officieel begonnen op 5 augustus 1772. Al daarvóór waren buitenlandse troepen Polen binnengevallen. Polen-Litouwen verloor door het delingsverdrag de helft van zijn bevolking en een derde van de totale oppervlakte. Rusland kreeg delen van Litouwen en Wit-Rusland ten oosten van de Westelijke Dvina en de Dnjepr, in totaal circa 93.000 km² met 1,3 miljoen inwoners. Oostenrijk annexeerde Klein-Polen, het westen van Podoliëen Galicië, in totaal circa 85.000 km² met 2 miljoen inwoners. Pruisen tenslotte ging er met het economisch meest waardevolle gebied vandoor. Het annexeerde het Netzedistrict, Ermland en West-Pruisen (Pommerellen en Kulmerland), in totaal 36.500 km², maar nog zonder de stad Danzig (Gdańsk), die Catharina de Grote te waardevol vond om aan Pruisen af te staan. In de decennia die volgden op de Eerste Deling trachtte Stanislaus August door hervormingen zijn staat te versterken. De zeer vooruitstrevende grondwet van 3 mei 1791 leidde echter tot een roep om Russische interventie. Rusland en Pruisen vielen hierop Polen binnen en besloten op 23 januari 1793 tot de Tweede Poolse Deling, die de Poolse Sejm gedwongen goedkeurde. De Tweede PoolseDeling bracht Rusland Litouws Wit-Rusland en het westen van Oekraïne met de rest van Podoliëen Wolynië. Pruisen kreeg de steden Danzig en Thorn (Toruń), Groot-Polen en een deel van Mazovië(Zuid-Pruisen). Naar aanleiding van de Tweede Poolse Deling brak in 1794 een opstand uit onder Tadeusz Kościuszko. Rusland en Pruisen, en ditmaal ook weer Oostenrijk, grepen deze aan om ook de rest van Polen te annexeren. De Derde Poolse Deling maakte op 24 oktober 1795 een einde aan de Poolse staat. Rusland annexeerde Koerland, de rest van Litouwen ten oosten van de Memel en de rest van Wolynië. Pruisen kreeg met Nieuw-Silezië en Nieuw-Oost-Pruisen de rest van Mazoviëen de Poolse hoofdstad Warschau. Oostenrijk kreeg de rest van Klein-Polen (West-Galicië) met Krakau. Daarmee was er een einde gekomen aan het zelfstandige Polen. Deze zelfstandigheid zou, afgezien van kortstondige (vazal)staten als het Hertogdom Warschau (1807-1813/1815) en de Republiek Krakau (1815-1846), pas in de Eerste Wereldoorlog weer worden hersteld.
 
Bron: nl.wikipedia.org

Brief uit Polen [ tegenlicht.vpro.nl ] | Upadek Polski [ historiasztuki.blox.pl ]