Fritz Lang (1890-1976), de regisseur van Die Nibelungen (1924), Metropolis (1927) en M. Eine Stadt sucht einen Morder (1931), was al wereldberoemd voordat hij via Frankrijk naar de Verenigde Staten vertrok en daar in 1936 zijn eerste film maakte. In Hollywood zou hij van 1936 tot 1957 ieder jaar een film maken. Na 21 Amerikaanse films keerde hij eind jaren vijftig weer terug naar Duitsland waar hij tenslotte nog drie films afleverde. Zo vormt zijn leven een drieluik waarbij het middelste luik, zijn Amerikaanse periode, de grootste omvang heeft.

Western Union (1941) die Arte op maandag uitzond, is de vijfde film die Fritz Lang in Hollywood maakte. Het is na The Return of Frank James zijn tweede western in technicolor. Voor Joseph Goebels die Lang in 1933 had voorbestemd als “filmregisseur des vaderlands” moet het een gruwel zijn geweest: de regisseur van Siegfried die zijn Germaanse wortels verlaten heeft en zich inlaat met cowboys en indianen.

Natuurlijk doet Western Union bijna 80 jaar later gedateerd aan met zijn epische filmscore, antieke technicolor en jaren veertig cowboys. Het verhaal speelt zich af in 1861 en dat was toen dus tachtig jaar geleden. Van nu naar 1941 is bijna net zo’n grote sprong. Hoe het er in 1861 werkelijk heeft uitgezien kunnen we uit Western Union niet opmaken want de ‘tussenstop’ in 1941 springt zo in het oog dat de film vaak veel meer ’1941′ dan ’1861′ oogt.

De film Western Union is gebaseerd op het gelijknamige boek van Zane Grey uit 1939. Het verhaal speelt ten tijde van de Burgeroorlog. Vance Shaw heeft het bandietenbestaan de rug toegekeerd, maar wordt toch achternagezeten. Hij helpt een gewonde man en ontdekt dat die de leiding heeft over de aanleg van een telegraafverbinding van Nebraska naar Utah. Shaw kan meteen bij hem in dienst treden en vecht voor de telegraafmaatschappij tegen de bende van Jack Slade die de werkzaamheden onmogelijk wil maken. De climax volgt als Shaw en Slade tegenover elkaar komen te staan.

Herhaling van Überfall der Ogalalla (Western Union) op donderdag 21 februari om 13:50 op Arte met Duitse of Franse nasynchronisatie of ondertiteling.

Another side of Fritz Lang [ chicagoreader.com ] | Western Union [ imdb.com ]

Zeven jaar geleden zag ik voor het eerst Double Indemnity van Billy Wilder (1906-2002), de beroemde film noir uit 1944 waar later alle film noirs aan zouden worden afgemeten. Double Indemnity heeft namelijk alles in zich waarmee het genre gedefinieerd kan worden, zowel inhoudelijk als stilistisch. De stijl, die de “oppervlakkige” kenmerken bundelt, is onmiddellijk te herkennen. De voornaamste stijlkenmerken van de film noir zijn: harde contrasten, schaduwen, diagonalen en vervreemdende effecten die door eerstgenoemde elementen of een combinatie daarvan worden opgeroepen.

De oorsprong van deze stijlmiddelen ligt in de Duitse expressionistische film. Vanuit Duitsland zijn ze, soms via Frankrijk, overgewaaid naar Hollywood. Dit ‘overwaaien’ was concreet meestal een Europese regisseur die na 1933 naar de Verenigde Staten vertrok. Zijn leertijd of succes had hij eerst in Europa en daarna introduceerde hij zijn stijl in Hollywood. Fritz Lang, Alfred Hitchcock, Otto Preminger en Billy Wilder behoren tot de meesters die samen met hun cinematografen de stijlkenmerken van de film noir ontwikkelden en naar Amerika brachten. Van oorsprong is film noir dus een Europees fenomeen en het genre draagt ook niet voor niets een Franse naam.

Maar Double Indemnity is toch een volbloed Amerikaanse film. Dat komt niet alleen omdat het verhaal zich in Los Angeles afspeelt. Het Amerikaanse van deze film, zit vooral in de vruchtbare combinatie tussen film en het hard boiled detective genre. Wilder baseerde zijn film namelijk op de gelijknamige roman uit 1943 van James M. Cain. Samen met Dashiell Hammett en Raymond Chandler behoorde Cain tot de grote drie van de hard boiled.

De bewerking van de roman Double Indemnity voor de film is een verhaal apart. Oorspronkelijk wilde Billy Wilder met zijn vaste scenarist Charles Brackett het screenplay schrijven. Maar vanwege de controversiële thema’s in de roman haakte Brackett af. Hij wilde zijn goede naam in Hollywood niet bezoedelen. Wilder vroeg toen Cain zelf om zijn roman te bewerken voor film, maar Cain stond ergens anders onder contract. Ondertussen las Wilder de thriller The Big Sleep uit 1939 van Raymond Chandler. Toen wist hij dat hij Chandler moest vragen voor het filmscript. Chandler was een meester in dialogen.

Zo verenigde Wilder het beste dat de meesters van het hard boiled genre te bieden hadden: de plot van Cain en de dialogen van Chandler. En hij combineerde dit met zijn eigen gevoel voor humor en de cinematografie van John Seitz, een gelukkige keuze van zijn acteurs en de muziek van Miklós Rózsa. Het resultaat: de moeder van alle film noirs en samen met Citizen Kane een van de beste films uit de geschiedenis.

Double Indemnity [ en.wikipedia.org ]