Maandelijks archief: februari 2010

onze man in Rusland

vanavond om 20.20 op Nederland 2: Van Moskou tot Moermansk
met Jelle Brandt Corstius langs de Wolga
In de eerste serie, Van Moskou tot Magadan, reisde Jelle Brandt Corstius van West naar Oost, en lag het accent op het eindeloze Russische platteland en de dorpen. In de tweede serie reist hij van Noord naar Zuid langs de grootste rivier van Rusland: de Wolga. Een tocht die voert langs relatief onbekende miljoenensteden als Moermansk, Volgograd, Dzerzjinsk, Nizjni Novgorod, maar ook bezoekt hij Moskou en Petersburg. Met thema’s als vrouwen in Rusland, nieuwe censuur, het milieuprobleem vanuit Russisch perspectief en het ideologisch vacuüm, wordt opnieuw een relatief onbekende kant van Rusland belicht.
 
Bron: vpro.nl
Van Moskou tot Moermansk
Jelle Brandt Corstius begint zijn reis in Nizjni Novgorod, een miljoenenstad aan de Volga, ook wel het ‘Detroit’ van Rusland genoemd. Hier staat de autofabriek GAZ, waar de beroemde Russische Volga wordt gemaakt. Tenminste tot voor kort, want nu is het crisis en regent het ontslagen. Jelle spreekt met de fabrieksarbeiders van toen en nu. Ook loopt hij mee met een demonstratie van communisten, zingt in een fabriekskoor en gaat ‘s nachts stappen met jonge gefortuneerde Russen. De aloude strijd tussen het communisme en kapitalisme uit zich in Rusland steeds meer in onbegrip tussen de oude en de nieuwe generatie Russen.
 
Bron: hollanddoc.nl

meer Rusland [ hollanddoc.nl ]

Vermeer = méér

essentialvermeer.com van Jonathan Janson

Er zijn mensen die al langer met Vermeer bezig zijn, dan de 30 jaar die Vermeer geschilderd heeft (1655-1675). Met Vermeer bezig zijn betekent per definitie méér dan met Vermeer bezig zijn. Want wat weten we nu eigenlijk over het leven van ‘de sfinx van Delft’? Wanneer je Vermeer’s biografie uit je hoofd kent, kun je je nog geen expert noemen. Het rijtje met biografische gegevens is zo kort, dat iedereen het binnen een uur uit zijn hoofd kan leren. Vermeer is méér dan Johannes Vermeer, Vermeer is licht en Vermeer is tijdloos.

alle schilderijen op een rij
Alle schilderijen van Vermeer naar grootte

Een van die mensen die al meer dan 30 jaar into Vermeer zijn, is Jonathan Janson. Naast zijn passie voor Vermeer en de zeventiende eeuwse Hollandse schilderkunst beheert hij al een aantal jaren een cluster van websites waarvan essentialvermeer.com het hart vormt. Op deze zeer informatieve website heeft hij een indrukwekkend aantal gegevens verzameld, niet alleen over Vermeer zelf maar ook over de tijd van Vermeer en de Europese schilderkunst

Hollandse schilders
een overzicht van zeventiende eeuw schilders uit de Republiek der Verenigde Nederlanden per stad en met een link naar de webgallery of art van Dr. Emil Krén en Mr. Dániel Marx uit Budapest

Naast essentialvermeer.com beheert Janson ook rembrandtpainting.net

essentialvermeer.com | rembrandtpainting.net

morphing the master

de blik van de meester door Philip Scott Johnston

Zeer geslaagde morphing van Philip Scott Johnston, niet alleen omdat hij langzaam gaat en daardoor nog magischer wordt, maar vooral omdat de geconcentreerde blik van de meester voortdurend aanhoudt en verandert.

het zelfportret in de kunst

alle zelfportretten achter elkaar : 0:08 – Leonardo da Vinci 1452-1519, 0:15 – Francisco Goya 1746-1828, 0:22 – Albrecht Dürer 1471-1528, 0:29 – Sir Joshua Reynolds 1723-1792, 0:35 – Rembrandt 1606-1669, 0:42 – Andy Warhol 1928-1987, 0:48 – William-Adolphe Bouguereau 1825-1905, 0:55 – Henri Matisse 1869-1954, 1:02 – Eugène Delacroix 1798-1863, 1:09 – Jean-François Millet 1814-1875, 1:15 – Jan van Eyck 1395-1441, 1:22 – Peter Paul Rubens 1577-1640, 1:28 – James McNeill Whistler 1834-1903, 1:35 – John Singer Sargent 1856-1925, 1:42 – Kazimir Malevich 1878-1935, 1:49 – Nicolas Poussin 1594-1665, 1:55 – Paul Cézanne 1839-1906, 2:02 – Paul Gauguin 1848-1903, 2:08 – Vincent Van Gogh 1853-1890, 2:15 – Dante Gabriel Rossetti 1828-1882, 2:22 – Diego Velázquez 1599-1660, 2:28 – Nicholas Hilliard 1547-1619, 2:35 – Anthony van Dyck 1599-1641, 2:41 – Titian 1485-1576, 2:48 – Paolo Veronese 1528-1588, 2:55 – Lucas Cranach the Elder 1472-1553, 3:01 – Édouard Manet 1832-1883, 3:08 – Pablo Picasso 1881-1973


Philip Scott Johnston

opkomst, bloei & verval

een vergeten studie: der Weg aus dem Chaos (1931) van Paul Ligeti

Der Weg aus dem ChaosJaren terug ontdekte ik bij De Slegte een zeldzaam exemplaar van der Weg aus dem Chaos van de Hongaarse architect Paul Ligeti. Het is een zware linnen band uit het interbellum met een hoog Untergang des Abendlandes-gehalte. De eerste editie die in 1931 verscheen, is gelukkig niet gedrukt in Buchstaben met weerhaken. Ik kocht het boek onmiddellijk omdat ik geïnteresseerd ben in de conjunctuur van de (kunst)historische ontwikkeling waar deze studie juist op focust. Daarmee is het ook een curiosum geworden, want het ordenen van de geschiedenis in wetmatige modellen is al minstens een halve eeuw even bizar als not done. In onze postmoderne tijd denken we niet meer in termen van opkomst, bloei en verval maar in termen van pluriformiteit, complexiteit en relativiteit. Toch is het helemaal niet verkeerd om eens uit ons postmoderne kader te ontsnappen. Laten we het eens proberen: Zou postmodernisme een andere naam kunnen zijn voor arrogantie (van het heden over het verleden) verpakt in de bescheidenheid waarin het ‘Grote Woord’ ontbreekt? Ik ben het helemaal met Huub Mous eens die op zijn blog schrijft:

En toch, soms denk ik wel eens, waarom waagt niemand het meer aan een organische ontwikkelingstheorie van de geschiedenis. Een theorie over opkomst, bloei en verval, ook van onze beschaving. Bewust of onbewust gaat menigeen er nog altijd vanuit dat de westerse beschaving zich alleen maar in opwaartse lijn zal verder ontwikkelen of op zijn minst op een constant niveau zal blijven voortbestaan. Het postmodernisme mag dan de utopie en de vooruitgang uit ons denken weggevaagd hebben, dat er ooit nog sprake zal zijn van neergang en verval, dat is natuurlijk een andere zaak. Vandaag de dag is menigeen belast met de loodzware arrogantie van het leven in het hier en nu en het superieur achten van onze eigen tijd. Zonder voor een nieuw cultuurpessimisme te pleiten, denk ik wel eens dat een beetje meer bescheidenheid ten aanzien van het heden wellicht geen kwaad zou kunnen. Alle grote beschavingen zijn ooit ten gronde gegaan. Waarom zou onze superieure westerse beschaving een uitzondering op die regel vormen? Een beschaving, die zijn goden ziet sterven, zei Spengler, krijgt zicht op het eind van zijn levenscyclus. Een weg uit de chaos, die Paul Ligeti tussen al zijn schema’s en modellen ontdekte, hebben weinigen nog voor ogen.
 
Bron: huubmous.nl
der Weg aus dem Chaos
twee uitgaven van het boek waarvan de linker editie nu in Michaela’s boekenkast staat

Pa(u)l Ligeti (1885-1941) was een joods Hongaarse architect over wie nauwelijks iets bekend is. Der Weg aus dem Chaos verscheen in 1931 bij de prestigieuze uitgeverij Callwey in München. In 1926 was de oorspronkelijke tekst al in een Hongaarse editie verschenen, maar met de Duitse uitgave in 1931 kreeg deze studie een veel groter verspreidingsgebied. Ligeti was de leermeester van de modernistische architect Farkas Molnár die in 1945 in Budapest gedood werd tijdens de Russische beschietingen. Ligeti stierf vier jaar eerder in een concentratiekamp.

Een beschaving, die zijn goden
ziet sterven, krijgt zicht
op het eind van zijn levenscyclus.

Oswald Spengler

der Weg aus dem Chaos
Ligeti zag de geschiedenis van Duitsland als een golfbeweging met het Habsburgse Rijk rond 1500 als hoogtepunt. De ironie van dit wetmatige model is dat Ligeti kort na het verschijnen van zijn boek gelijk kreeg. In 1933 begon de zwartste bladzijde uit de Duitse geschiedenis die uitliep op een ondergang die ook Ligeti het leven kostte.

Op het web vond ik overigens nog een verwijzing naar deze vergeten studie: Obscure(d) Modernism: The Aesthetics of the Architect Paul Ligeti van Rajesh Heynickx:

The few short articles devoted to him, or the short mention of Der Weg aus dem
Chaos
in studies on world history, have been mainly dominated by the idea that his philosophy of history and art theory was fascinating but intellectually negligible because it consisted of an incoherent patchwork of ideas. I want here to probe more fully the foundations of and justification for this treatment of Ligeti’s work. ( … ) To answer that question, I firstly want to offer an analysis of Ligeti’s art philosophy by delving into his intellectual sources and the graphical figures and charts he designed to elucidate his theories. Secondly, I will raise questions about the nature of writing (architectural) history and will discuss how our knowledge of twentieth-century aesthetics has been formed. More particularly, I will explore the mechanism by which historiographical narratives canonised some, and excluded other, strains of modernist thought.
 
Bron: Obscure(d) Modernism: The Aesthetics of the Architect Paul Ligeti

rewind – stop – play !

van Michaela gekregen met Valentijnsdag: Mad Men (tweede seizoen)

Kodak CarouselNostalgia
It’s delicate, but potent
Teddy told me that in Greek, nostalgia literally means the pain from an old wound.
It’s a twinge in your heart, far more powerful than memory alone.
This device isn„t a spaceship, it’s a time machine.
It goes backwards, forwards.
It takes us to a place where we ache to go again.
It’s not called the Wheel.
It’s called the Carousel.
It lets us travel the way a child travels.
Around and around and back home again,
to a place where we know we are loved.

uit: “Mad Men” Season 1, Episode 13, “The Wheel”

We zeggen meestal over het verleden dat het voorbij is en dat we in het heden (moeten) leven. En in zekere zin is dat ook waar. Maar door de ambivalentie van ons bestaan blijft het verleden voortdurend aanwezig. En dat is maar goed ook. Bernlef die in Hersenschimmen over ‘het grote vergeten’ schrijft (niet schrééf!) benadrukte dat laatst nog in een interview. Voor veel mensen is leven in het hier en nu het hoogste spirituele ideaal, maar Bernlef is ervan overtuigd dat dit juist de hél moet zijn.

Wanneer we zeggen dat we het verleden los moeten laten, bedoelen we eigenlijk dat we moeten leren leven mét het verleden en niet dat we moeten proberen het verleden uit te wissen. Voor ons verstand leven we ergens midden in de tijd op een onmogelijke richel tussen verleden en toekomst die voortdurend opschuift richting toekomst. Maar in wezen leven we altijd in het hier en nu. Dat verandert nooit. Het hier en nu is de al-tijd waar het verleden voortdurend wordt uitgebraakt en geherinterpreteerd. Dit hier en nu is een ander hier en nu dan het hier en nu dat tussen verleden en toekomst zit ingeklemd. Wanneer je in dat hier en nu leeft, voel je je voortdurend bedreigd en leef je in de hel waar Bernlef over spreekt.

Het aantrekkelijke van de verleden tijd is dat het mij steeds meer toegangen geeft tot de al-tijd. Het verleden is dat deel van het hier en nu dat tot stilstand is gekomen en waarnaar je rustig kunt kijken, zodat je scherper kunt gaan zien. Daardoor lijkt het verleden gemakkelijker in een tijdsbeeld te vangen dan de eigen tijd. De tweede reeks van Mad Men speelt zich af in 1962. Dat is een halve eeuw geleden, 1962 is al lang voorbijgegaan. Maar je zou ook kunnen zeggen dat 1962 doodstil staat. Besteed er vervolgens aandacht aan en de ‘dode’ komt weer tot leven. Rewind- stop – play! De tijd stroomt niet als water naar één punt, maar staat in wezen stil. Dát is de toekomende tijd. Wij zijn het zélf die onze aandacht kunnen richten en ons kunnen bevrijden van het ongeduld en van de drang om de toekomst te veroveren.

Mad men
Mad Men II zet de tijd stil in 1962
It lets us travel the way a child travels. Around and around and back home again, to a place
where we know we are loved.

uit seizoen I, afl. 13 : The Wheel

mad menDe serie speelt zich af in het New York City van de vroege jaren 60 van de 20e eeuw, en draait om de medewerkers van het fictieve reclamebureau Sterling Cooper advertising agency, gelegen aan Madison Avenue. Centraal staat Don Draper, een van de belangrijkste medewerkers van het bedrijf. De serie toont ook de veranderingen van de sociale mores in Amerika, en de reclamewereld in New York begin jaren 60. Een wereld waarin iedereen de hele dag drinkt, rookt en vreemd gaat. Waar mannen voor veel geld slogans en campagnes bedenken terwijl ongetrouwde vrouwen notuleren.
 
Bron: nl.wikipedia.org
United Airlines
advertentie voor United Airlines

Erg leuk aan Mad Men vind ik dat deze serie zich afspeelt rond een reclamebureau aan Madison Avenue in New York. (vandaar de naam Mad Men. Reclamejongens werden in Amerika ad men genoemd.) In elke aflevering wordt er wel gebrainstormd voor een relcamecampagne. In de eerste aflevering van de tweede reeks is dat een campagne voor Mohawk Airlines. Het aardige is dat er op reclamebureau’s in 1960 nog kunstschilders werkten. Na 1960 begint de fotografie de geschilderde advertentie langzaam te verdringen.

vintage ads
in de eerste helft van de jaren zestig wordt de geschilderde advertentie minder arbeidsintensief en tenslotte komt de goedkopere fotografie ervoor in de plaats.

Mad Men tweede seizoen