Maandelijks archief: februari 2012

Russisch drama [ 4 ]

zondag gezien op Een : Dr. Zhivago (1965) van David Lean

Dr ZhivagoIn 1965 verfilmde de Engelse filmregisseur David Lean de beroemde roman van Boris Pasternak. Al eerder had hij met The Bridge over the River Kwai (1957) en met Lawrence of Arabia (1962) twee grote epische filmdrama’s op zijn naam gezet. Met Dr. Zhivago zou hij zijn genie als filmmaker nogmaals bewijzen. Lean‘s epische drama’s passen nog helemaal in de traditie van Gone with the wind en de drama’s van Cecil B. DeMille. Dr. Zhivago was een van de laatste films in deze traditie die door de opkomst van het snelle en gewelddadige ‘nieuwe Hollywood’ ouderwets was geworden.

Films van meer dan drie uur zijn voor ons een te lange zit geworden. Bovendien passen kamerbrede muziek en zware symboliek niet meer echt in deze tijd. Toch worden bovengenoemde films van David Lean nog altijd erkend als tijdloze meesterwerken. Vanaf het begin was dat al zo. The Bridge over the River Kwai kreeg in 1957 de oscar voor de beste film, Lawrence of Arabia volgde vijf jaar later en ook Dr. Zhivago had deze oscar in 1965 eigenlijk verdiend, maar The Sound of Music ging er mee vandoor. Bij elkaar wonnen deze drie films van David Lean in 1957, 1962 en 1965 negentien oscars.

Dr. Zhivago Funeral
begrafenisscene uit Dr. Zhivago
Zij liepen en liepen maar door en zongen Vjetsnaja Pamjat en steeds als zij ophielden leek het, alsof hun benen, de paarden, de windvlagen op hun eigen ritme doorgingen met zingen.

beginzin uit de roman

De zware symboliek die David Lean graag gebruikt, leent zich uitstekend voor Russisch drama. In een van de eerste scenes in Dr. Zhivago wordt de moeder van de kleine Joeri Zhivago begraven. Het is een prachtige visualisering van de eerste zin uit Pasternak‘s roman: “Zij liepen en liepen maar door en zongen Vjetsnaja Pamjat (Eeuwige Gedachtenis), en steeds als zij ophielden leek het, alsof hun benen, de paarden, de windvlagen op hun eigen ritme doorgingen met zingen.” De scene begint met een lang panoramashot van een verlaten landschap met op de voorgrond een karakteristiek Russisch-orthodox kruis. Vanuit de verte nadert langzaam een begrafenisstoet. Dan zien we de kleine Joeri en volgen detailopnamen van de stoet. Een begrafenis in de ijzige kou met het langzame en gedragen liturgische gezang heeft in zichzelf een diepe symboliek en David Lean neemt echt de tijd om ons daar naar te laten kijken.

Regisseur Michael Cimino filmde overigens met eenzelfde geduldige camera een Russisch-orthodoxe bruiloft in The Deer Hunter. Je hoort vaak dat die scene veel te lang duurt, maar juist deze trage bruiloftsscene is heel betekenisvol in het drieluik (hemel, hel en louteringsberg) dat het verhaal omlijst.

Russische drama [ 1 ] | Russische drama [ 2 ] | Russische drama [ 3 ]

gemeenschapszin met katholiek randje

zondag gezien bij VPRO Boeken: Wim Brands in gesprek met
Peter Raedts over De ontdekking van de Middeleeuwen
en Jos Palm over Moederkerk

de ontdekking van de MiddeleeuwenHet VPRO-programma Boeken op zondagmorgen is het beste programma over boeken sinds jaren. Wim Brands is een fijne interviewer die graag met de schrijvers bij hem aan tafel in het diepe duikt. Zondag was er een boeiende aflevering over twee boeken die verwantschap met elkaar tonen: De ontdekking van de Middeleeuwen van Peter Raedts en Moederkerk van Jos Palm. Het was een Boeken met een katholiek randje en het was prettig dat Wim Brands als intellectueel geen allergie toonde voor het onderwerp. Eerst ging hij in gesprek met Peter Raedts, ooit priester. Waarom was hij ooit priester geworden, wilde Brands weten. De liturgie in het Latijn had en heeft een onweerstaanbare aantrekkingskracht op Raedts. Hij noemde het een Gesammtkunstwerk dat alle zintuigen beroert. Na het Tweede Vaticaanse Concilie werd de katholieke kerk veranderd in een speelhoek van een kleuterschool, compleet met gitaren, een drumstel en onbenullige teksten. Het gewijde werd ingeruild voor het gewone en gezellige.

Peter Raedts stapte na een persoonlijke crisis op zijn vijftigste uit het priesterambt. Als hoogleraar Middeleeuwse Geschiedenis schreef hij al een lange reeks publicaties in het Engels, Frans en Nederlands voordat hij begon aan De ontdekking van de Middeleeuwen. In dat boek gaat het vooral over onze beeldvorming over de Middeleeuwen:

Waren de Middeleeuwen een tijd van hechte gemeenschap en ridderlijke trouw of een tijd van barbaars geweld en ruwe onderdrukking? Een tijd om te vergeten of een tijd om naar terug te verlangen? Tolkien’s Lord of the Rings of Verhoeven’s Flesh and Blood? Sinds de Renaissance roept het beeld van de Middeleeuwen sterk wisselende emoties op. Afkeer en idealisering wisselen elkaar af tot op de dag van vandaag. Dit boek brengt die wisselende waardering van de Middeleeuwen in kaart en onderzoekt waarom de Middeleeuwen nooit een vaste plaats gevonden hebben in het collectieve geheugen van Europa.
 
Bron: vanstockum.nl
beeld van de Middeleeuwen
ons beeld van de Middeleeuwen beweegt zich tussen het donkere, rauwe, vieze en stinkende beeld uit Flesh and Blood (1985) en het liefelijke, pastorale beeld van de Hobbitstee uit Lord of the Rings. (2001)
Het beeld groeit dat men in de Middeleeuwen meer verstand had van saamhorigheid en gemeenschap dan in de tegenwoordige tijd.
Het negatieve beeld dat we heden ten dage in Nederland van de middeleeuwen hebben is gecreëerd tijdens de verlichting. De humanisten en calvinisten schiepen een duistere tijd vol afgoderij, ziekte, angst en dood. Liever keken we in Nederland terug naar de glorieuze zestiende en zeventiende eeuw, in plaats van naar die tijd van pest en bederf. Raedts benadrukt dat er tijdens de Romantiek een omslag in het denken over de middeleeuwen plaatsvindt. Mede onder invloed van denkers als Rousseau ontstond het beeld van de „nobele wilde„, alsmede de angst voor moderniteit en het verlangen naar een „simpeler„ leven. Het beeld groeit dan dat men in de middeleeuwen meer verstand had van saamhorigheid en gemeenschap dan in de tegenwoordige tijd. In Nederland vindt dit idee echter weinig weerklank.
 
Bron: boeken.vpro.nl

Rein Swart over Boeken: Moederkerk van Jos Palm [ reinswart.blogspot.com ]

zeemansgraf

vandaag precies 70 jaar geleden: De Slag in de Javazee
de 900 (!) Nederlandse slachtoffers worden vandaag herdacht
In de zeeslag in de Javazee sneuvelden ruim 1000 man aan geallieerde zijde, waarvan een kleine 900 Nederlanders, terwijl de Japanners ongeveer tien man verloren. De hoge verliezen aan Nederlandse zijde waren vooral te wijten aan de ontploffing van de munitie wanneer hun schepen vergingen. Bovendien waren de bemanningen doodop door de voortdurende wekenlange strijd op zee. De slag vond op 27 februari plaats. Rekent men de verliezen op 1 maart ook bij deze slag, dan is het aantal gesneuvelden ruim 2000.
 
Bron: nl.wikipedia.org
HM De Ruyter
De kruiser Hr.Ms.De Ruyter
met voltallige bemanning

HM De RuyterBevrijdingspostzegels 1944-1946
Tijdens de bezetting werd in Londen een serie Nederlandse postzegels ontworpen door Prof. J.B.Romein die vanaf 1 mei op Nederlandse koopvaardijschepen in omloop werd gebracht. Na de bevrijding van de zuidelijke provincies in oktober en november 1944 werden de zegels ook hier gebruikt. In 1946 werd de serie uitgebreid met een aantal waarden met daarop het portret van koningin Wilhelmina. De kruiser Hr. Ms.De Ruyter werd als eerbetoon aan de omgekomen bemanning afgebeeld op de waarde van 5 cent. De kruiser ligt samen met de schout bij nacht Karel Doorman sinds 27 februari 1942 als zeemansgraf op de bodem van de Javazee.

De Slag in de Javazee [ nl.wikipedia.org ]

Hoe zou ik Hem niet zoeken?

vandaag is het in de Orthodoxe Kerk Vergevingszondag,
de Zondag van de verdrijving van Adam en Eva uit het Paradijs

Adam en EvaIn de Orthodoxe Kerk begint morgen de Grote Vasten. Traditiegetrouw gedenkt de Kerk vandaag, op de laatste zondag van de voorvasten, de verdrijving van Adam en Eva uit het Paradijs. Terwijl buiten de Kerk de mens een wezen is met zelfbeschikking, een ‘open ontwerp’, een ‘onvoltooid dier’, is de mens binnen de Kerk een schepsel naar Gods beeld en gelijkenis geschapen, maar door zijn zonde een gevallen wezen.

Door de erfzonde leeft de mens in ballingschap en moet hij lijden en sterven. Maar door het Offer van Christus en Zijn Opstanding is de terugkeer naar het Paradijs weer mogelijk. Net als Christus worden wij uitgenodigd ons kruis te dragen. Door het lijden geduldig en deemoedig te aanvaarden, kunnen we weer bij God komen. De Kerk viert niet alleen elk jaar Pasen, maar gaat ook elk jaar op weg naar Pasen. Tijdens de Grote Vasten krijgen we binnen de Kerk de gelegenheid om de gevallen staat en de ernst van de zonde onder ogen te zien. Wanhopig hoeven we nooit te worden, omdat met de Opstanding van Christus ook onze eigen opstanding in het vooruitzicht wordt gesteld. De Grote Vasten wordt voorafgegaan door de Zondag van de verdrijving uit het Paradijs. De gevallen staat en ons leven in ballingschap is ons vertrekpunt, eeuwig leven met God onze bestemming.

Mijn ziel verlangt naar de Heer en onder tranen zoek ik Hem.
Hoe zou ik Hem niet zoeken? Toen ik met Hem was,
was mijn ziel blij en rustig
en de vijand had geen toegang tot mij;
maar nu heeft een boze geest macht over mij gekregen
en brengt mijn ziel aan het wankelen en kwelt haar
en daarom verlangt mijn ziel tot stervens toe naar de Heer
en mijn geest hunkert naar God
en niets op aarde kan mij blij stemmen
en mijn ziel kan door niets worden getroost
maar zij wil Hem opnieuw zien
en door Hem verzadigd worden.
 
uit: de klaagzang van Adam

Hate is like a loaded gun

gezien op DVD : Crossfire (1947) van Edward Dmytryk

CrossfireNa de klassieker Murder my sweet (1944) maakte Edward Dmytryk een heel ander soort film noir. John Paxton baseerde zijn filmscript ditmaal op het detectiveverhaal The Brick Foxhole van Richard Brooks uit 1945. De hoofdpersoon is geen hardboiled privédetective die tegenover een femme fatale komt te staan, maar een filosofische politiecommissaris a la Maigret, die een moord moet oplossen waarbij verschillende Amerikaanse militairen betrokken zijn. Geen detectiveverhaal in de stijl van Raymond Chandler dus, en inhoudelijk wijkt het nogal af van een typische film noir.

Crossfire is de eerste B-film die voor (vijf!) oscars genomineerd werd en dat is mede te danken aan het controversiële onderwerp. Vlak na de oorlog toen de verbijstering over de holocaust nog totaal was, stelde deze film het anti-semitisme in de Verenigde Staten aan de kaak. In Crossfire wordt een joodse man vermoord omdat hij jood is. Oorspronkelijk was het slachtoffer in de novelle van Richard Brooks een homoseksuele man, maar de filmmaatschappij zag dat niet zitten. Een ander maatschappelijk thema dat aan bod kwam en in 1947 bijzonder actueel was, is het post traumatische stress syndroom onder Amerikaanse militairen die in Europa en in de Pacific gevochten hadden.

The murderer’s hate is like a gun.

Police Captain Finlay

cast Crossfire
de drie Roberts uit Crossfire: Robert Young, Robert Mitchum en Robert Ryan

Crossfire breekt met het strakke Hollywoodschema waarin the good en the bad boys altijd duidelijk van elkaar te onderscheiden zijn. Wanneer een Amerikaanse oorlogsveteraan een joodse zakenman doodt vanuit zijn jodenhaat, wordt het schema doorbroken. Op een gegeven moment wordt de film wat prekerig als commissaris Finlay een monoloog houdt over racisme en haat. Crossfire is geen uitgesproken film noir maar wel blijvend actueel, een tijdloos verhaal dat zich afspeelt onder veteranen vlak na de Tweede Wereldoorlog. Maar het zou evengoed kunnen gaan over de Irak- en Afghanistanveteranen van nu.

Crossfire (1947) is a film noir drama film which deals with the theme of anti-Semitism, as did that year’s Academy Award for Best Picture winner, Gentleman’s Agreement. The film was directed by Edward Dmytryk and the screenplay was written by John Paxton, based on the 1945 novel The Brick Foxhole by screenwriter and director Richard Brooks. The film features Robert Mitchum, Robert Young, Robert Ryan and Gloria Grahame. It received five Academy Award nominations, including Ryan for Best Supporting Actor and Gloria Grahame for Best Supporting Actress. It was the first B movie to receive a best picture nomination.
 
Bron: en.wikipedia.org

Crossfire [ movie2movie.nl ] | Crossfire [ imdb.com ]