Mijn oude schoolboeken geschiedenis heb ik nooit weggegooid. In 1978/79 stond de periode 1850-1975 op het programma en als lesboek Geschiedenis in onderwerpen onder redactie van W.F.Kalkwiek. Dit lesboek is typisch voor de didactiek van de jaren zeventig toen de geschiedenis een thematische behandeling had gekregen. Mijn oudere broer had als voorbereiding op het eindexamen een ander lesboek in gebruik: Geschiedenis van gisteren met daarin geschiedenis van de twintigste eeuw. In dit boek is de chronologische benadering van de geschiedenis nog enigszins overeind gebleven.

Het is aardig om door deze boeken te bladeren. Grote geschiedenis is eerder ingebed in kleine geschiedenis dan omgekeerd. Zo hebben de Entente Coridiale uit 1904 en de Triple Entente uit 1907 zich in mijn leven voor altijd verbonden met de schoolbanken van 1978. De meeste geschiedschrijving probeert het verleden objectief en van buitenaf te beschrijven, maar onze blik op de geschiedenis zal altijd subjectief en van binnenuit blijven. Lesboeken geschiedenis uit een andere tijd of uit een ander land laten dat duidelijk zien.

Aan het beging van de negentiende eeuw liet Lord Elgin, de gezant van de Engelse regering in Istanbul , met toestemming van de lokale Ottomaanse overheid een aantal klassieke beeldhouwwerken van het Parthenon verwijderen en vervolgens naar Engeland brengen. Sinds 1816 bevinden de beelden zich in het British Museum waar zij bekend staan als de Elgin Marbles. De Griekse regering oefent al zeker drie decennia voortdurend druk uit op Engeland over teruggave van de reliëfs van het Parthenon en één van de kariatiden die Lord Elgin van het Erechtheion liet verwijderen. Op bringthemback.org ontdekte ik onderstaande video van de Griekse aktie Bring them back! De situatie wordt met humor even omgekeerd: hoe zou Engeland reageren wanneer Mr. Elginiadis de klok van de Big Ben naar Griekenland mee zou nemen? Ook als hij bereid zou zijn de klok voor een poosje aan Engeland uit te lenen? De beelden horen natuurlijk in het nieuwe Acropolis Museum aan de voet van de Acropolis.

bringthemback.org

Het Hermannsdenkmal even ten Zuiden van Detmold op de Groteberg kent een boeiende geschiedenis. Vorig jaar schreef ik hier iets over zijn schepper, de Beierse beeldhouwer Ernst von Bandel (1800-1876). Als kunststudent maakt Von Bandel al zijn eerste schetsen voor een monument ter ere van de Cherusk Arminius. Deze versloeg in het jaar 9 na Chr. de romeinse legioenen in het Teutoburger woud. In de zestiende eeuw werd zijn naam per ongeluk vertaald in Hermann, waarmee Der Cherusk ineens een Duitser was geworden. Nadat Heinrich von Kleist in 1808 zijn toneelstuk der Hermannschlacht had geschreven ontstond er in de tijd van het nationalisme een cultus rondom de figuur van Arminius/Hermann.

Het beeld van Ernst von Bandel zou in 1875 de kroon op deze Hermanncultus worden. Ruim vijftig jaar zou Von Bandel aan het project werken, maar vanwege geldgebrek moest hij het telkens onderbreken. In 1846 voltooide hij het 27 meter hoge gebouw waarop het 25 meter hoge beeld staat. Toch duurde het toen nog bijna dertig jaar voordat het beeld er eenmaal stond. Toen in 1871 het Duitse Keizerrijk werd uitgeroepen, ging het ineens erg snel. Von Bandel werkte vanaf 1872 onafgebroken aan zijn Arminiussäule en op 16 augustus 1875 werd het reusachtige beeld onder de aanwezigheid van keizer Wilhelm I voor het eerst voor het publiek opengesteld. Het Hermannsdenkmal zou daarna actief deel gaan uitmaken van de stormachtige Duitse geschiedenis. Vanaf zijn ontstaan had het beeld immers al een sterke politieke lading meegekregen.

Tijdens de Eerste Wereldoorlog werd Hermann ingezet als morele ondersteuning van de Duitse soldaten aan het front. Hermann herinnerde namelijk niet alleen aan de overwinning op de Romeinen, maar ook aan de overwinning op Frankrijk in 1871. Na 1945 bleef het beeld staan, niet langer als Denkmal maar nu als Mahnmal. Hermann werd niet ontwapend maar “Nothung”, zijn magische zwaard, heeft zijn magische kracht verloren. Hij zou net zo goed een paraplu kunnen dragen. Dan hadden we tenminste kunnen schuilen, want vrijdag regende het pijpenstelen in het Teutobuger Woud.

hermannsdenkmal.de