Johann Gottfried von Herder verwierp het gelijkheidsideaal uit de Verlichting. Volgens hem heeft elk volk een unieke identiteit. Herder noemde dit de Volksgeist. Hij beschouwde de volkeren en culturen als gelijkwaardig en wordt door sommigen daarom gezien als een voorloper van het cultuurrelativisme. Anderen zien hem juist als de vader van het negentiende eeuwse nationalisme. Hij stierf in 1803.

Johann Gottfried von Herder [ de.wikipedia.org ]

Op de laatste en snikhete middag van juni loodste de Garmin ons vanuit Ascona over een smalle weg de berg op. “Zonder boordnavigatie hadden we het nooit gevonden”, dacht ik toen we tenslotte stilhielden voor de ingang van de Monte Verità. Vijfentwintig jaar geleden had ik voor het eerst over de kunstenaarsberg aan het Lago Maggiore gelezen in de uitgebreide studie die Harald Szeemann eind jaren zeventig had gemaakt. De kunstenaarskolonie die zich hier aan het begin van de twintigste eeuw gevestigd had, was een hippiecommune avant la lettre. Honderd jaar later is de Berg der Waarheid een chique lokatie waar bedrijven peperdure arrangementen met managementguru’s, theerituelen en luxe overnachtingen kunnen boeken. Enno van der Eerden heeft over de geschiedenis van de Monte Verità Ascona – Bezield Paradijs geschreven dat in juni in de reeks literaire steden bij Uitgeverij Bas Lubberhuizen is verschenen. In De Avonden spreekt hij met Anton de Goede over zijn boek.

monteverita.org

Vorig jaar bezochten we het Hermann Denkmal in het Teutoburger Wald. Niet zover daarvandaan ligt een ander nationalistisch monument uit het Duitse Keizerrijk: het Kaiser Wilhelm Denkmal aan de Porta Westfalica. Dit monument is net als het Hermann Denkmal een zware humorloze Teutoonse kolos. Lopend rond het bombastische bouwwerk dat elke vorm van zelfspot ontbeert, dringt het weer eens tot mij door dat de geest van de late negentiende eeuw tegengesteld is aan de geest van de postmoderne tijd. Monumentale beelden van dit moment zijn bijvoorbeeld kabouter buttplug of een metershoge drol. Beelden die alleen nog maar uit spot en provocatie lijken te zijn geboren. In dat perspectief is het 88 meter hoge monument voor Kaiser Wilhelm der Große een verademing. Maar dan bedenk ik mij dat dergelijke nationalistische pronkstukken de voorlopers waren van de Stalins, Lenins en Kim Jong-Ils. Toch maar de kolossale drol van Wim T. Schippers dan.

Kaiser Wilhelm Denkmal [ de.wikipedia.org ]