Gisteren las ik in de biografie Heidegger en zijn tijd van Rüdiger Safranski over de beroemde §40 van zijn hoofdwerk Sein und Zeit waarin Martin Heidegger de angst analyseert. Laat op de avond werd The Deer Hunter uitgezonden die ik voor de zoveelste keer zag. De scene met het Russische roulette is waarschijnlijk veel bekender dan §40 van Sein und Zeit en maakt in één keer zichtbaar waar het bij Heidegger om gaat: Zijn of niet zijn.

In juni begon ik aan drie kopieën naar landschappen van Carl Rottmann. Vorige week pakte ik ze weer op. En ik werkte ook weer verder aan een kopie van een landschap van Thomas Worthington Whittredge die wel twee jaar was blijven liggen. Corinth mit Akrocorinth van Rottmann dateert uit 1847 en is geschilderd aan de hand van schetsen die hij dertien jaar daarvoor tijdens zijn reis door Griekenland gemaakt had. Het maakt deel uit van een cyclus van 23 schilderijen gemaakt in opdracht van koning Ludwig I van Beieren. De koning was niet alleen een hellenofiel, zijn zoon Otto was in 1832 bovendien uitgeroepen tot de eerste koning van Griekenland.

Akrocorinth
Ueber eine heiß verbrannte Ebene führt der Weg von da zu den heutigen Ruinen der Stadt, die auf einer höheren Landesschichte sich am Fuße von Akrocorinth ausbreiten. Unter diesen Ruinen erblicken wir auch die Ueberreste eines antiken Tempels; einige Säulen, die theilweise ein Architrav verbindet, sind fast die einzigen Spuren einer längst vergangenen Zeit, denn die übrigen von noch vorhandenen Trümmer rühren aus der späteren Geschichte der Stadt her. – Hatte jede Stadt ihre Akropolis, so ist die von Corinth die mächtigste gewesen; ein mehr denn 1000 Fuß hoher Felsenkörper begrenzt nach Norden hin die Stadt und gibt derselben einen majestätischen Ausdruck; noch heut zu Tage ist sie eine Feste; auf ihr hat man den schönen Blick nach den zwei Meeren und nach dem von ihnen begrenzten Isthmus von Corinth.
 
uit: Die Griechischen Landschaftsgemälde von Karl Rottmann in der neuen königlichen Pinakothek zu München beschrieben von Ludwig Lange München 1854
 
Bron: pinakothek.de

volg de meester [ 1-20 ] | van oude meesters en dingen die niet voorbijgaan

Aanstaande zaterdag is het precies vijftig jaar geleden dat in Berlijn aan de bouw van de Muur werd het begonnen. De Duitse media besteden deze week veel aandacht aan deze ingrijpende historische gebeurtenis. Gisteren zond de ZDF de documentaire Geheimakte Mauerbau uit, die een chronologie geeft van de gebeurtenissen die leidden tot het besluit om op 13 augustus 1961 een dodelijke streep te trekken en West-Berlijn ‘in te sluiten’. Sinds de archieven van het Kremlin na de val van de Sovjet-Unie toegankelijker zijn geworden, is veel nieuw historisch materiaal naar buiten gekomen over wat zich achter de schermen heeft afgespeeld. De hoofdrolspelers van het drama waren Chroetsjov, Ulbricht en Kennedy.

Eigenlijk begint de geschiedenis van de Muur al in juni en juli 1953 als er in de DDR een grote volksopstand is. Deze wordt door de Volkspolizei en het Rode Leger neergeslagen. Vóór de Hongaarse Opstand en vóór de Praagse Lente weten de DDR-burgers dus al met wie ze te maken hebben. Steeds meer mensen beginnen daarna het arbeidersparadijs te ontvluchten. Vanwege de collectivisering van de landbouw in de jaren vijftig gaan veel boeren het land uit. In 1960 verruilen 200.000 burgers de BRD voor de DDR en tot augustus 1961 vertrekken nog eens 140.000 DDR-burgers.

In 1958 is duidelijk geworden dat de DDR aan het leeglopen is en West-Berlijn is daarbij het afvoerputje. Ulbricht hamert er bij zijn chef Chroetsjov op dat Moskou ‘iets’ moet doen. Hij heeft zelf al geprobeerd de levensstandaard in de DDR verhogen, maar de leegloop houdt aan. Hij hoopt op een hermetische vergrendeling van de kapitalistische enclave. Maar Moskou heeft iets heel anders voor ogen. West-Berlijn is namelijk niet alleen de open wond van de DDR, maar van het hele communistische systeem. Doordat honderdduizenden burgers uit de socialistische heilstaat zijn weggevlucht naar het vrije Westen, is West-Berlijn de achilleshiel van het Oostblok geworden en daarmee hét brandpunt van de Koude Oorlog.

Chroetsjov besluit in 1958 te breken met de verdragen van de Conferentie van Jalta waarin elk van de vier grootmachten een bezettingszone in Berlijn is toegewezen. In november van dat jaar stelt hij het Westen een ultimatum: West-Berlijn zal een vrije en gedemilitariseerde stad worden, op voorwaarde dat de geallieerden zich uit West-Berlijn terugtrekken. Een maand later laten de Westerse grootmachten en de BRD weten dat ze West-Berlijn niet zullen opgeven. Het Berlijnse vraagstuk is een netelige kwestie geworden waardoor de Koude Oorlog op scherp gesteld wordt. Met de space race probeert de Sovjet-Unie de aandacht af te leiden en zijn imago te versterken door de Verenigde Staten af te troeven. Dat is niet zonder succes maar het is inmiddels al wel pijnlijk duidelijk geworden dat vele miljoenen burgers zich achter het ijzeren gordijn opgesloten voelen en het vrije Westen verkiezen boven de socialistische heilstaat.

Na de beëdiging van president Kennedy op 20 januari 1961 krijgt Chroetsjov een nieuwe tegenspeler. Kennedy ziet de kwestie rond West-Berlijn als het brandpunt in de confrontatie met de Sovjet-Unie die hij niet uit de weg wil gaan. In april viert de Sovjet-Unie een grote morele overwinning op de Verenigde Staten als de communist Yuri Gagarin als eerste mens de ruimte verovert. Maar het Berlijnse vraagstuk blijft liggen en daarmee is voor Moskou de vermeende superioriteit van het communisme nog altijd in gevaar. Op 3 en 4 juni 1961 is er een topontmoeting in Wenen en spreken Chroetsjov, Kennedy en twee legertjes diplomaten over West-Berlijn.

Ulbricht geeft na het topoverleg in Wenen een internationale persconferentie in Berlijn en verzekert daarbij dat hij niet aan de gevreesde mogelijkheid van een muur denkt. Chroetjov hoopt nog altijd dat de Verenigde Staten de strijd zullen opgeven en geeft Ulbricht niet het groene licht om West-Berlijn ‘af te sluiten’. De Amerikanen laten op 25 juli definitief weten hoe zij tegenover het West-Berlijnse vraagstuk staan en Kennedy presenteert de zogenaamde Three Essentials om de vrijheid van de burgers in West-Berlijn te waarborgen.

Vijf dagen eerder heeft Chroetsjov de beslissing genomen om het Plan van de Berlijnse Muur in werking te laten treden. Waarschijnlijk zijn kort daarvoor Kennedy’s Three Essentials ‘uitgelekt’ en moet hij zijn blufpoker opgeven. Ulbricht is natuurlijk blij dat hij eindelijk het groene licht gekregen heeft, maar het Plan is Staatsgeheim en mag nog niet in werking treden. Hij moet wachten tot 13 augustus. Op zondagmorgen zes uur, wanneer niemand het verwacht, beginnen overal op de grens met West-Berlijn onder gewapend toezicht arbeiders met witkalk een demarcatielijn te trekken en prikkeldraad versperringen te leggen. De antifaschistischer Schutzwall, zoals de Muur in de propaganda van de DDR wordt genoemd, zal de volgende achtentwintig jaar de stad verscheuren.

Achteraf kun je zeggen dat de oprichting van de Muur zijn afbraak eigenlijk al insloot. De Muur was niet alleen het symbool van de Koude Oorlog, maar ook van het onvrije en gesloten communistische systeem. Daarom viel met de Muur ook de Sovjet-Unie en het communisme. De documentaire Geheimakte Mauerbau is permanent te zien op internet en wordt vanavond op de ZDF herhaald om 23.55.

Berliner Mauer [ de.wikipedia.org ] | chronik-der-mauer.de