Maandelijks archief: oktober 2004

Zeemonnik

In 1996 kreeg de letterkundige Frits van Oostrom de AKO-literatuurprijs voor zijn boek over de 13e eeuwse dichter Jakob van Maerlant, voor middelbare scholieren vooral bekend door zijn Der Naturen Bloeme dat op menig literatuurlijst Middelnederlands bovenaan staat. Op het web is de integrale tekst te lezen, naast een moderne vertaling en met verluchtigingen uit het originele handschrift.

Jacob van Merlant , die dit dichte,
omme te sendene tere ghifte,
wil datmen dit boec nome
in Vlaems: der Naturen Bloeme

Zoals in de meeste bestiaria uit de Middeleeuwen lopen werkelijkheid en fantasie heerlijk door elkaar heen en passeren er ook bij Van Maerlant flink wat fabeldieren de revue. En waar hij wetenschappelijk probeert te zijn, maakt hij (net als Aristoteles overigens) een taxonomische blunder door bijvoorbeeld de vleermuis bij de vogels in te delen. Maar de charme van Der Naturen Bloeme zit juist in het wereldbeeld dat we voor Linnaeus nog hadden, een wereldbeeld dat “bedreigd” werd door angstaanjagende sirenen, basilisken en zeemonniken.

zeemonnik
Monachos Maris (zeemonnik)
Monachos maris es in die zee Monachus maris is in de zee
.i. monc, dits wonder me. een monnik, en ook een wonder.
Hort wat wondre icker of lese, Hoor wat voor wonderlijks ik eroverlees,
in die Bartschsce zee vindmen dese. in de Britse zee zijn ze te vinden.
Boven es hi sonder waen Van boven is hij ongetwijfeld
vele na den mensce ghedaen: vrijwel als de mens gevormd:
.i. brede crune, des ghelovet, een brede kruin, echt waar,
.i. rinc van hare up sijn hovet, een ring van haar op zijn hoofd,
also als die monc pliet. net als bij de monnik.
d’Upperste leppe en hevet hi niet; Een bovenlip heeft hij niet;
tande ende nese es hem al een. tanden en neus gaan samen.
Beneden ne hevet hi ghene been, Van onder heeft hij geen benen,
dar es hi alse en visch ghemaket. daar is hij als een vis gemaakt.
Dit dier als hem.i. man ghenaket, Dit dier, als een mens hem nadert,
het dan springhet ende speelt, gaat dan springen en spelen,
ontier ende et dien raet gheteelt totdat het een middel vindt
dat hetten mach int water slepen. om hem in het water te slepen.
Ende alsettene also hevet ghegrepen En als het hem dan heeft gegrepen
etet den man, om dat minnet eet het de mens op, want het houdt
menschen vleesch vor al dat kinnet. het meest van mensenvlees.
 
Samenvatting
De monachus marinus is de zeemonnik. Zeemonniken komen voor in de zee rond Engeland. Ik heb gelezen dat ze het bovenlijf van een mens hebben en op hun hoofd een tonsuur dragen, zoals monniken. Ze missen een bovenlip en hun tanden en neus zijn met elkaar vergroeid. In plaats van benen hebben ze een vissestaart.
 
Als er een mens in zijn buurt komt, maakt de zeemonnik allerlei dolle sprongen, totdat hij zijn slachtoffer zo dicht genaderd is dat hij hem het water in kan sleuren. Daarna verslindt hij hem, omdat er niets is wat deze dieren liever eten dan mensenvlees.
 
Bron: xs4all.nl/~adcs/NatBl/Index.html

08/10 toen | heiligen van de dag

In the mist of times … [ 3 ]

Vandaag 433 jaar geleden:
de slag bij Lepanto, 7 oktober 1571

Ik kende de Slag bij Lepanto voornamelijk als een gegeven uit de biografie van Cervantes, de schrijver van Don Quijote. Deze zou tijdens deze zeeslag het vermogen over zijn linkerarm hebben verloren en daar zijn bijnaam ‘El Manco de Lepanto’ aan te ‘danken’ hebben. Maar voor de Europese geschiedenis heeft “Lepanto” vooral de betekenis van een Spaanse (katholieke) zege op het oprukkende (islamitische) Ottomaanse Rijk.

Het bevestigde de positie van Filips II als machtigste man van zijn tijd. Maar doordat de overwinning echter niet werd uitgebuit kon de Turkse vloot zich weldra herstellen en bleef de zege zonder directe gevolgen. Het zou nog twee eeuwen duren voordat de Ottomaanse dreiging voorbij zou zijn en pas in de negentiende eeuw begon de macht van de sultan op de Balkan begon af te brokkelen.

Slag bij Lepanto
de zeeslag bij Lepanto

Deze zeeslag vond plaats in 1571, in de buurt van Lepanto (Lepanto is de vroegere Italiaanse naam van de huidige Griekse stad Návpaktos) aan de nauwe ingang van de Golf van Corinthe. De Osmaanse vloot onder Ali Pasja vocht hierbij tegen de verenigde vloten van paus Pius V en die van Spanje, Venetië, Malta en Genua, onder het opperbevel van Don Juan van Oostenrijk.

De christenen overwonnen de grotere vloot van de Osmanen, maar de snelle overwinning werd door interne verdeeldheid niet echt uitgebuit. Weliswaar behaalde Filips II de benodigde adem om zich verder te concentreren op de Nederlandse Opstand, en net zo belangrijk was de verdrijving van de Osmanen uit dat gedeelte van de Middellandse Zee.

Slag bij Lepanto | 07/10 toen | heiligen van de dag

kadaversynode

Paus Formosus ( ca. 816 – 896 ) wordt 1113 jaar geleden paus
van 6 oktober 891 tot 4 april 896
In 864 werd hij tot bisschop van Porto gewijd. Tijdens een aantal reizen die hij ter promotie van de Roomse Kerk door onder meer Bulgarije, Frankrijk en Duitsland maakte, liet hij zich kennen als een groot diplomaat. Tijdens de Synode van 869 bleek hij een invloedrijke figuur. Formosus leefde in een tijd waarin de macht die met het pausschap gepaard ging, grote wedijver onder geestelijken tot gevolg had. Door paus Johannes VIII werd de talentvolle Formosus kennelijk als een bedreiging gezien. Hij ontzette hem uit zijn ambt op beschuldiging van onder andere verraad, het ongeoorloofd verlaten van zijn bisdom en openlijke hang naar het pausschap. Johannes’ opvolger Marinus I vond het kennelijk politiek opportuun om deze beslissing ongedaan te maken. In 891 werd Formosus zelf tot paus gewijd. Dankzij zijn diplomatieke talent verbeterde hij de relaties tussen Rome en Constantinopel. Tevens droeg hij bij aan de versterking van het christendom in Noord-Europa.Dat de politieke konkelaar Formosus ook veel vijanden had bleek toen zijn lichaam na zijn dood op bevel van paus Stephanus VII werd opgegraven om te worden berecht tijdens een schijnproces dat de geschiedenis in zou gaan als de Kadaversynode.
 
De kadaversynode
De ‘Kadaversynode’ is een in januari 897 in Rome gehouden kerkelijk schijnproces waarvoor paus Stephanus VII het lijk van zijn een jaar eerder overleden voorganger paus Formosus liet opgraven. Hij liet het lichaam, voorzien van pauselijke gewaden, op een troon neerzetten om het te veroordelen wegens meineed, bewust zoeken van het pausschap het in de steek laten van zijn bisdom ten gunste van een ander bisdom (Formosus was bisschop van Porto voordat hij paus, dus bisschop van Rome werd.) Formosus’ officiële daden als paus werd tijds de Kadaversynode ongeldig verklaard. De drie vingers van zijn rechterhand waarmee hij wijding had verricht, werd afgehakt. Zijn lichaam werd opnieuw begraven, vervolgens nogmaals opgegraven in de rivier de Tiber gegooid. Een kluizenaar haalde het daaruit en begroef het weer. Stephanus’ opvolger Paus Theodorus II groef het lichaam later opnieuw op en liet het in de Sint-Pieterskerk bijzetten. Als aanleiding voor de Kadaversynode wordt vaak een politieke kwestie genoemd: tijdens zijn pausschap had Formosus weerstand gebod tegen de Hertog van Spoleto. De Kadaversynode zou als blijk van Stephanus’ loyaliteit aan Spoleto hebben gediend. Een half jaar na de Kadaversynode werd paus Stephanus tijdens een volksopstand afgezet, in een kerker opgesloten en uiteindelijk gewurgd.
 
Bron: nl.wikipedia.org

pausenlijst | 6/10 toen | heiligen van de dag