Maandelijks archief: februari 2005

het drama van dresden

gezien: Das drama von Dresden
ZDF, dinsdagavond 8 februari 20.15 – 21.45

In de nacht van 13 op 14 februari 1945 maakten geallieerde bombardementen een einde aan het Florence aan de Elbe en de levens van tienduizenden onschuldige burgers. De ZDF schonk gisterenavond in een anderhalf uur durende documentaire aandacht aan deze geallieerde bommenterreur. Mijn vader was 13 jaar en herinnert zich nog precies dat de Engelsen en Amerikanen in het voorjaar van 1945 ongehinderd af en aan vlogen naar Duitsland. Met schaamte weet hij dat er toen in Nederland overal geroepen werd dat ze Duitsland ‘maar helemaal plat’ moesten gooien.

De geschiedenis is onze blik op de Tweede Wereldoorlog aan het veranderen. Na zich meer dan een halve eeuw in het stof gewenteld te hebben, komen de Duitsers nu pas toe aan het verwerken van het eigen oorlogstrauma. Dresden is het symbool geworden van een oorlog waarin de bondgenoot ook oorlogsmisdadiger kon zijn en de vijand ook slachtoffer. Mahatma Ghandi zei vlak voor zijn dood al dat men in Dresden en Hiroshima Hitler met Hitler bestreden heeft.

In zijn besteller In Europa schrijft Geert Mak dat er nog steeds geen betrouwbare cijfers zijn over het bombardement op Dresden:

Met weinig cijfers is de laatste halve eeuw zo gemanipuleerd als met het dodental van het bombardement op Dresden. In 1945 en 1946 sprak het lokale dagblad Die Sächsische Zeitung nog over ongeveer 25.000 slachtoffers, maar na het uitbreken van de koude oorlog – Dresden lag inmiddels in de DDR – begonnen getallen van 100.000 of meer de ronde te doen. Al in 1950 sprak een resolutie van kameraden-arbeiders uit Freiburg over de moord op 320.000 burgers van Dresden, onder wie 150.000 vluchtelingen, een ‘misdaad’ tegen de menselijkheid, begaan jegens weerloze vrouwen en kinderen, die wij de Amerikanen niet zullen vergeven.’ Het motto van de toenmalige DDR-herdenking luidde: “Amerikaanse bommenwerpers verwoestten Dresden – met hulp van de Sovjet-Unie bouwen wij de stad weer op!’
Vanaf 1960 werd de schuld van het bombardement vooral bij e fascisten gelegd, die, in de visie van de DDR, hun thuishaven hadden gevonden in het nieuwe West-Duitsland. Het dodental werd vier jaar later door de historicus David Irving en anderen ‘wetenschappelijk’ vastgesteld op 135.000, waarmee het aantal slachtoffers in Dresden min of meer gelijkgesteld kon worden aan dat van Hiroshima of Nagasaki.

Op de MDR website wordt in een special over de herbouw van de Frauenkirche in Dresden, gesproken over 35.000 slachtoffers. In oktober dit jaar verwacht men dat de Frauenkirche weer gewijd zal worden. Bovenop de koepel staat inmiddels een kruis dat in Engeland is ingezameld en door de zoon van een RAF-piloot is vervaardigd.

Die britische Förderinitiative hatte seit 1994 rund 750.000 Euro für den Wiederaufbau der “Steinernen Kuppel” gesammelt. Mit dem Geld finanzierte sie auch die originalgetreue Nachbildung des Kuppelkreuzes. Angefertigt wurde das 7,60 Meter hohe Strahlenkreuz unter Leitung eines britischen Silberschmiedes. Sein Vater hatte als Pilot am 13. Februar 1945 den verheerenden anglo-amerikanischen Luftangriff auf die Elbestadt mitgeflogen. Rund 35.000 Dresdner und Flüchtlinge kamen ums Leben. Die Frauenkirche wurde schwer beschädigt und stürzte ein.

Wiederaufbau der Frauenkirche zu Dresden

blik in de afgrond

Nog steeds ben ik aan het lezen in Hoeveel waarheid heeft de mens nodig? In het derde hoofdstuk over Nietzsche beschrijft Rüdiger Safranski hoe en waarom Nietzsche definitief met alle metafysica wil afrekenen. Het begint met zijn eerste kennismaking met de filosofie van Schopenhauer:

In 1866, inmiddels student klassieke talen in Leipzig, heeft Nietzsche zijn Schopenhauer-belevenis. Bij Schopenhauer leert hij wat het betekent echt met alle voorstellingen van een aan gene zijde en alle transcendentie af te rekenen: het betekent het leven de waarde van het heilige, die rest religiositeit te ontnemen. De wereld is ‘wil’, een oneindig begeren, een opvreten en opgevreten worden, van elke zin ontdaan. Alleen onze ‘voorstellingen’ projecteren ‘zin’ in die wederwaardigheden. Voor de illusieloze blik van Schopenhauer kunnen die projecties geen stand houden. Met de surrogaatgoden, die het aardse leven moeten heiligen, wordt korte metten gemaakt. Wat overblijft is de afgrond van een wereldwil die door ons heen gaat en die geen hoger doel, geen zin kent, maar alleen zichzelf wil, zinloos en doelloos, niettemin machtig, zelf oppermachtig.”

SchopenhauerMet Schopenhauer heeft Nietzsche in het leven de donkere afgrond in het oog gekregen en is pessimist geworden. Maar hij wil ook Schopenhauer overtreffen. Hij wil iets paradoxaals: hij wil het onverdraagelijke leven in een oneindige hartstocht omzetten, zonder in een aan gene zijde te vluchten, ook niet in het aan gene zijde van de negatie. De formulering voor deze houding luidt: dionysisch pessimisme.

“We moeten inzien hoe alles wat ontstaat, bereid moet zijn om smartelijk ten onder te gaan, we worden gedwongen een blik te werpen in de verschrikkingen van het individuele bestaan- maar van een schrik verstarren doen we niet, want een metafysische troost rukt ons kortstondig weg uit het gewoel van vluchtige gestalten. Voor enkele ogenblikken zijn we werkelijk het oerwezen zelf en voelen diens tomeloze bestaansdorst en bestaanslust; de strijd, de kwelling, de vernietiging van de verschijnselen dunkt ons nu noodzakelijk, gezien de overdaad van ontelbare, naar het leven snakkende en elkaar verdringende bestaansvormen bij de overweldigende vruchtbaarheid van de wereldwil; we worden door de helse stekel van deze kwellingen doorboord, en op hetzelfde moment voelen we ons als het ware één met de onmetelijke oerlust in het bestaan en worden we de onverwoestbaarheid en eeuwigheid van deze lust in dionysische vervoering gewaar. Ondanks vrees en medelijden zijn we de gelukkig-levenden, niet als individuen, maar als het ene levende, met de voortplantingslust waarvan we versmolten zijn.”
uit: Die Geburt der Tragödie aus dem Geiste der Musik

Wee de mens die boven alles stoer en sterk wil zijn.

Die Geburt der Tragödie aus dem Geiste der Musik
The birth of Tragedy [ integrale tekst in Engelse vertaling ]